Φύγαμε από τον Θεό για να γίνουμε «σύγχρονοι», και καταλήξαμε πιο μόνοι, πιο σκληροί και πιο φτωχοί μέσα μας

Χριστός και σύγχρονη κοινωνία: Πρόοδος χωρίς εσωτερικό προσανατολισμό

Την πίστη.

Την Εκκλησία.

Την προσευχή.

Τη νηστεία.

Την εγκράτεια.

Την ταπείνωση.

Την έννοια της θυσίας.

Την ιδέα ότι δεν είσαι το κέντρο του κόσμου.

Όλα αυτά παρουσιάστηκαν πολλές φορές σαν κατάλοιπα μιας άλλης εποχής.

Σαν εμπόδια στην «ελευθερία».

Σαν κάτι που δεν ταιριάζει στον σύγχρονο, μορφωμένο, κοσμοπολίτη άνθρωπο.

Και έτσι αρχίσαμε να απομακρυνόμαστε.

Όχι απαραίτητα από μια θρησκευτική τελετουργία.

Από έναν ολόκληρο τρόπο να βλέπουμε τον άνθρωπο.

Και τώρα αξίζει να κοιτάξουμε γύρω μας και να αναρωτηθούμε:

Γίναμε πραγματικά καλύτεροι;

Θέλαμε να απελευθερωθούμε από τα «πρέπει»

Και τελικά γίναμε δούλοι των «θέλω».

Θέλω περισσότερα.

Θέλω τώρα.

Θέλω να φαίνομαι.

Θέλω να έχω.

Θέλω να κερδίσω.

Θέλω να είμαι πάνω από τον άλλον.

Θέλω να αποδείξω ότι αξίζω περισσότερο.

Θέλω να μου ανήκουν όλα χωρίς να χρωστάω τίποτα σε κανέναν.

Και σιγά σιγά η κοινωνία άρχισε να χτίζεται γύρω από το εγώ.

Η χριστιανική σκέψη λέει κάτι σχεδόν αντίθετο.

Ο άλλος δεν είναι εμπόδιο.

Είναι πλησίον.

Δεν είναι ανταγωνιστής.

Δεν είναι απλώς πελάτης.

Δεν είναι απλώς ψηφοφόρος.

Δεν είναι απλώς «χρήστης».

Είναι άνθρωπος.

Και η αξία του δεν εξαρτάται από το αν μπορεί να σου προσφέρει κάτι.

Τι μας δίδαξε ο Χριστός;

Όχι πώς να γίνουμε περισσότερο επιτυχημένοι.

Πώς να γίνουμε περισσότερο άνθρωποι.

Να συγχωρούμε.

Να μη χαιρόμαστε με την πτώση του άλλου.

Να βοηθούμε τον αδύναμο.

Να μη λατρεύουμε το χρήμα.

Να μην αφήνουμε τον θυμό να γίνεται μίσος.

Να μην κάνουμε το σώμα μας και το σώμα του άλλου αντικείμενο.

Να γνωρίζουμε ότι η δύναμη χωρίς αγάπη γίνεται βία.

Ότι η γνώση χωρίς ταπείνωση γίνεται αλαζονεία.

Ότι ο πλούτος χωρίς φιλανθρωπία γίνεται φυλακή.

Και ότι η ελευθερία χωρίς όριο μπορεί τελικά να γίνει άλλη μία μορφή σκλαβιάς.

Αυτές οι αρχές δεν είναι τεχνολογικές.

Δεν είναι «σύγχρονες».

Δεν χρειάζονται update.

Αφορούν έναν μηχανισμό που δεν άλλαξε εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Την ανθρώπινη καρδιά.

Κάποτε χτιζόταν ένα σπίτι και σηκωνόταν το χωριό

Δεν χρειάζεται να εξιδανικεύσουμε το παρελθόν.

Υπήρχαν φτώχεια.

Αδικίες.

Σκληρότητα.

Διχόνοιες.

Όμως υπήρχαν και κοινότητες όπου η ζωή του γείτονα ήταν πραγματικά συνδεδεμένη με τη δική σου.

Αν κάποιος έχτιζε σπίτι, μπορούσε να βρει ανθρώπους να βοηθήσουν.

Αν κάποιος έχανε τη σοδειά του, υπήρχε ο γείτονας.

Αν πέθαινε ένας άνθρωπος, ολόκληρο το χωριό ήξερε ότι μια οικογένεια πενθούσε.

Σήμερα μπορεί να ζουν εκατό οικογένειες στην ίδια πολυκατοικία και ο ένας να μη γνωρίζει ούτε το όνομα του άλλου.

Και ακόμη χειρότερα:

πολλές φορές δεν θέλουμε απλώς να μη βοηθήσουμε.

Θέλουμε ο άλλος να μην προχωρήσει.

Έφτιαξε σπίτι;

Γιατί αυτός;

Πήρε καλό αυτοκίνητο;

Πού βρήκε τα χρήματα;

Πέτυχε επαγγελματικά;

Κάτι ύποπτο θα έκανε.

Το παιδί του προχώρησε;

Να δούμε μέχρι πότε.

Αυτό δεν είναι πρόοδος.

Είναι κοινωνική αρρώστια.

Η ζήλια έγινε καθημερινή κανονικότητα

Η χριστιανική παράδοση θεωρεί τον φθόνο πάθος.

Και υπάρχει λόγος.

Ο φθόνος είναι μία παράξενη κατάσταση.

Δεν ζητά να αποκτήσω αυτό που έχεις.

Ζητά να πάψεις εσύ να το έχεις.

Δεν λέει:

«Θέλω να ανέβω.»

Λέει:

«Θέλω να κατέβεις.»

Και μια κοινωνία γεμάτη ανθρώπους που σκέφτονται έτσι δεν χρειάζεται εξωτερικό εχθρό.

Τρώει τον ίδιο της τον εαυτό.

Ο ένας καταγγέλλει τον άλλο.

Ο ένας σαμποτάρει τον άλλο.

Ο ένας χαίρεται όταν ο άλλος αποτυγχάνει.

Και όλοι μαζί αναρωτιούνται γιατί η χώρα δεν προχωρά.

Μήπως χάσαμε τη διάκριση;

Η Ορθοδοξία μιλά πολύ για τη διάκριση.

Δεν είναι απλώς εξυπνάδα.

Είναι η ικανότητα να ξεχωρίζεις το χρήσιμο από το βλαβερό.

Το πραγματικά καλό από αυτό που απλώς φαίνεται καλό.

Την ελευθερία από την ασυδοσία.

Την αυτοπεποίθηση από τον εγωισμό.

Την αγάπη από την κατοχή.

Την πρόοδο από την αποδόμηση.

Τον πολιτισμό από την επιφάνεια.

Και ίσως αυτό ακριβώς είναι που έχουμε μεγαλύτερη ανάγκη σήμερα.

Γιατί μπορούμε να έχουμε περισσότερη πληροφορία από οποιαδήποτε γενιά στην Ιστορία και λιγότερη σοφία.

Μπορούμε να γνωρίζουμε σε δευτερόλεπτα τι συμβαίνει στην άλλη άκρη του κόσμου και να μη γνωρίζουμε τι συμβαίνει μέσα στο ίδιο μας το σπίτι.

Μπορούμε να μιλάμε ασταμάτητα για δικαιώματα και να έχουμε ξεχάσει σχεδόν τελείως τις υποχρεώσεις.

Μπορούμε να απαιτούμε σεβασμό χωρίς να είμαστε διατεθειμένοι να σεβαστούμε.

Η πίστη δεν σε κάνει αυτόματα καλό άνθρωπο

Αυτό πρέπει επίσης να ειπωθεί.

Κάποιος μπορεί να πηγαίνει κάθε Κυριακή στην Εκκλησία και να είναι σκληρός.

Να ανάβει κερί και να εξαπατά.

Να μιλά για Χριστό και να μισεί.

Να κάνει τον σταυρό του και να αδικεί τον εργαζόμενό του.

Αυτό δεν είναι η πίστη που περιγράφουμε.

Είναι η εξωτερική μορφή χωρίς την εσωτερική αλλαγή.

Η χριστιανική ζωή, στην ουσία της, δεν είναι δήλωση ταυτότητας.

Είναι αγώνας εναντίον του ίδιου σου του εγωισμού.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο πράγμα απ' όλα.

Γιατί είναι πολύ ευκολότερο να διορθώνουμε τους άλλους από το να διορθώσουμε τον εαυτό μας.

Ο σύγχρονος άνθρωπος έγινε πιο ελεύθερος;

Σε πολλά πράγματα, ναι.

Και αυτό είναι καλό.

Έχει περισσότερες δυνατότητες.

Περισσότερη γνώση.

Περισσότερα δικαιώματα.

Περισσότερες επιλογές.

Αλλά περισσότερη επιλογή δεν σημαίνει αυτομάτως περισσότερη εσωτερική ελευθερία.

Γιατί μπορείς να επιλέγεις ανάμεσα σε χιλιάδες προϊόντα και να είσαι σκλάβος της κατανάλωσης.

Να έχεις απεριόριστη σεξουαλική ελευθερία και να μην μπορείς να δημιουργήσεις πραγματική σχέση.

Να έχεις ατελείωτη επικοινωνία και να νιώθεις μόνος.

Να έχεις χίλιους «φίλους» και κανέναν άνθρωπο να σε κρατήσει όταν καταρρεύσεις.

Να έχεις πρόσβαση σε όλη τη γνώση του κόσμου και να μη γνωρίζεις ποιος είσαι.

Είναι αυτό πρόοδος;

Ή μήπως σε κάποιο σημείο μπερδέψαμε την τεχνολογική εξέλιξη με την ανθρώπινη εξέλιξη;

Το «κάνε ό,τι νιώθεις» δεν δημιουργεί πάντα ελεύθερους ανθρώπους

Μπορεί να δημιουργήσει ανθρώπους ανίκανους να πουν όχι στον εαυτό τους.

Και αυτό είναι μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της εποχής.

Ο άνθρωπος θεωρεί ελευθερία το να μην περιορίζεται από κανέναν.

Αλλά αν δεν μπορεί να περιορίσει ο ίδιος:

τον θυμό του,

την επιθυμία του,

τη λαιμαργία του,

τη ζήλια του,

την ανάγκη του για χρήμα,

την ανάγκη του για επιβεβαίωση,

το πάθος του,

τότε πόσο ελεύθερος είναι πραγματικά;

Η εγκράτεια δεν είναι φυλακή.

Είναι η δυνατότητα να μην είσαι δούλος κάθε επιθυμίας που περνά από το μυαλό σου.

Από τον πλησίον περάσαμε στον ανταγωνιστή

Το οικονομικό μας μοντέλο μάς μαθαίνει να μετράμε.

Περισσότερα χρήματα.

Περισσότερη παραγωγικότητα.

Περισσότερες πωλήσεις.

Περισσότερους followers.

Περισσότερες επιτυχίες.

Αλλά η ανθρώπινη ζωή δεν μετριέται έτσι.

Μπορεί ένας άνθρωπος να έχει κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο και να μην αντέχει να μείνει μόνος με τον εαυτό του.

Μπορεί να έχει περιουσία και να μη μιλά με το παιδί του.

Μπορεί να έχει εξουσία και να μην τον αγαπά κανείς.

Μπορεί να είναι διάσημος και να μην έχει έναν άνθρωπο που να τον γνωρίζει πραγματικά.

Η χριστιανική σκέψη αντιστρέφει την ερώτηση.

Όχι:

«Πόσα απέκτησες;»

Αλλά:

«Τι άνθρωπος έγινες;»

Και τι συμβαίνει σε μια κοινωνία που χάνει αυτή την ερώτηση;

Αρχίζει να θεωρεί επιτυχία οτιδήποτε φαίνεται.

Το χρήμα.

Το σώμα.

Την εξουσία.

Τη δημοσιότητα.

Τη σεξουαλική κατάκτηση.

Την επιβολή.

Και αν το μέτρο είναι μόνο αυτό, τότε γιατί να μη χρησιμοποιήσεις ψέμα;

Γιατί να μη χρησιμοποιήσεις άνθρωπο;

Γιατί να μη ρίξεις τον διπλανό σου;

Γιατί να μη ζηλέψεις;

Γιατί να μη κλέψεις αν είσαι βέβαιος ότι δεν θα σε πιάσουν;

Αν δεν υπάρχει εσωτερικό όριο, το μοναδικό όριο γίνεται η ποινή.

Και μια κοινωνία που συγκρατείται μόνο επειδή φοβάται την αστυνομία δεν είναι πολιτισμένη κοινωνία.

Είναι κοινωνία που απλώς επιτηρείται.

Η αληθινή πίστη δεν χρειάζεται να φοβάται τον σύγχρονο κόσμο

Δεν χρειάζεται να απορρίπτεις την επιστήμη.

Δεν χρειάζεται να μισείς την τεχνολογία.

Δεν χρειάζεται να ζεις σαν να βρίσκεσαι στον 15ο αιώνα.

Το ερώτημα είναι ποιος χρησιμοποιεί ποιον.

Χρησιμοποιεί ο άνθρωπος την τεχνολογία;

Ή η τεχνολογία τον άνθρωπο;

Χρησιμοποιεί τα χρήματα;

Ή τα χρήματα χρησιμοποιούν αυτόν;

Έχει επιθυμίες;

Ή οι επιθυμίες έχουν εκείνον;

Η πίστη δεν χρειάζεται να είναι φυγή από τον κόσμο.

Μπορεί να είναι τρόπος να ζήσεις μέσα στον κόσμο χωρίς να σε καταπιεί.

«Αγάπα τον πλησίον σου»

Ίσως σήμερα να ακούγεται απλό.

Στην πραγματικότητα είναι επαναστατικό.

Γιατί αν αγαπάς πραγματικά τον πλησίον:

δεν τον εξαπατάς.

δεν του κλέβεις.

δεν χαίρεσαι όταν καταστρέφεται.

δεν εκμεταλλεύεσαι την αδυναμία του.

δεν κάνεις την κόρη του αντικείμενο.

δεν πουλάς ναρκωτικά στο παιδί του.

δεν δηλητηριάζεις τη ζωή του για να γίνεις εσύ πλουσιότερος.

δεν ζητάς να είναι χειρότερα για να αισθάνεσαι εσύ καλύτερα.

Φανταστείτε για μία στιγμή μια κοινωνία στην οποία αυτή η μία φράση εφαρμοζόταν πραγματικά.

Πόσους νόμους θα χρειαζόμασταν λιγότερους;

Πόσα δικαστήρια;

Πόσες κάμερες;

Πόσους ελέγχους;

Πόση αστυνομία;

Πόσες καταγγελίες;

Η πραγματική ηθική λειτουργεί πριν εμφανιστεί ο αστυνομικός.

Ίσως τελικά αυτό είναι το σημείο

Φύγαμε από τον Θεό γιατί θέλαμε να μεγαλώσουμε.

Και ανακαλύψαμε ότι τεχνολογικά μεγαλώσαμε πολύ.

Αλλά ψυχικά;

Γίναμε περισσότερο συμπονετικοί;

Περισσότερο έντιμοι;

Περισσότερο δίκαιοι;

Περισσότερο αγαπητικοί;

Περισσότερο ενωμένοι;

Αν όχι, τότε ίσως η εξέλιξή μας δεν ήταν τόσο ολοκληρωμένη όσο θέλουμε να πιστεύουμε.

Μπορεί να κατασκευάζουμε εξυπνότερες μηχανές.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κατασκευάζουμε καλύτερους ανθρώπους.

Το μέλλον δεν θα σωθεί μόνο με περισσότερη τεχνολογία

Θα χρειαστεί χαρακτήρα.

Θα χρειαστεί οικογένεια.

Θα χρειαστεί κοινότητα.

Θα χρειαστεί αλληλεγγύη.

Θα χρειαστεί ανθρώπους που να μπορούν να πουν:

«Χαίρομαι που προχώρησες.»

Και να το εννοούν.

Ανθρώπους που δεν θεωρούν τον καλό του άλλου προσωπική τους ήττα.

Ανθρώπους που όταν βλέπουν κάποιον πεσμένο δεν ψάχνουν πώς θα τον πατήσουν αλλά πώς θα τον σηκώσουν.

Αυτό, για τη χριστιανική πίστη, δεν είναι αδυναμία.

Είναι δύναμη.

Και τελικά, ποιος είναι ο πραγματικά προηγμένος άνθρωπος;

Αυτός που έχει το πιο καινούργιο κινητό;

Ή αυτός που μπορεί να συγχωρεί;

Αυτός που ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο;

Ή αυτός που μπορεί να αγαπήσει τον άνθρωπο δίπλα του;

Αυτός που γνωρίζει όλες τις νέες τάσεις;

Ή αυτός που έχει μάθει να μη γίνεται δούλος των παθών του;

Αυτός που καταφέρνει να επιβληθεί στους άλλους;

Ή αυτός που καταφέρνει να νικήσει τον χειρότερο εαυτό του;

Ίσως τελικά να έχουμε παρεξηγήσει την ίδια τη λέξη «πρόοδος».

Γιατί πολιτισμός δεν είναι μόνο αυτό που κατασκευάζεις.

Είναι και ο τρόπος που συμπεριφέρεσαι στον άνθρωπο όταν κανείς δεν σε βλέπει.

Και αν μια κοινωνία κατασκευάζει ουρανοξύστες, τεχνητή νοημοσύνη και διαστημόπλοια, αλλά οι άνθρωποί της χαίρονται όταν καταστρέφεται ο γείτονάς τους, τότε πρέπει να αναρωτηθούμε:

αυτό είναι εξέλιξη;

Ή απλώς μια πολύ σύγχρονη μορφή βαρβαρότητας;

Και ίσως το πιο δύσκολο ερώτημα να είναι το τελευταίο:

Μήπως τελικά, στην προσπάθειά μας να ξεπεράσουμε τον Θεό ως κάτι «παλιό», ξεχάσαμε ακριβώς εκείνες τις αρχές που θα μπορούσαν να μας κάνουν πραγματικά σύγχρονους, πραγματικά ελεύθερους και, πάνω απ’ όλα, πραγματικά ανθρώπους;

Πίστευε και μη, ερεύνα.

Δες την Πραγματικότητα.