Κοντά στον Χριστό: σε ποιον έχεις αφήσει τη ζωή σου;

Κοντά στον Χριστό: ποιος κρατά το μέτρο της ζωής μας;

Η γνώμη των ανθρώπων που αγαπάμε έχει βάρος. Ακούμε τον άνθρωπό μας, τιμούμε τους γονείς μας, χρειαζόμαστε φίλους που μας γνωρίζουν και μπορούν να μας πουν μια δύσκολη αλήθεια. Η σχέση γίνεται όμως ασφυκτική όταν η αποδοχή τους αναλαμβάνει να ορίσει ολόκληρη την ύπαρξή μας. Τότε μια διαφωνία μοιάζει με καταδίκη. Ένα σχόλιο μάς ακολουθεί για μέρες. Μια απόφαση που θεωρούμε σωστή εγκαταλείπεται, επειδή φοβόμαστε ότι κάποιος θα θυμώσει ή θα μας απορρίψει.

Δεν χρειάζεται να κατηγορήσουμε τη γυναίκα, τη μητέρα, τον φίλο ή τον γείτονα για να εξετάσουμε αυτή την εξάρτηση. Συχνά εμείς τους έχουμε παραδώσει μια εξουσία που κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να σηκώσει: να μας εξασφαλίζουν αδιάκοπα ότι αξίζουμε. Περιμένουμε να καταλαβαίνουν κάθε φόβο μας, να εγκρίνουν κάθε επιλογή, να μην κάνουν ποτέ λάθος. Όταν απογοητευόμαστε, αισθανόμαστε ότι χάθηκε το έδαφος κάτω από τα πόδια μας. Η πίστη μάς καλεί να αναζητήσουμε βαθύτερο θεμέλιο για τη ζωή μας.

Αυτό το θεμέλιο δεν καταργεί την ανάγκη για ανθρώπινη συντροφιά. Η εμπιστοσύνη στον Χριστό μπορεί να ελευθερώσει την αγάπη μας από την απαίτηση ο άλλος να γίνει ο σωτήρας μας. Μας επιτρέπει να τον ακούμε χωρίς να λατρεύουμε την κρίση του, να δεχόμαστε την καλή συμβουλή χωρίς να προδίδουμε τη συνείδησή μας, να παραδεχόμαστε το λάθος μας χωρίς να θεωρούμε ότι πάψαμε να έχουμε αξία. Η διαφορά φαίνεται όταν μπορούμε να σταθούμε με αλήθεια σε μια σχέση, αντί να ζούμε διαρκώς για την επιβεβαίωσή της.

Ο φόβος της κοινωνικής κρίσης λειτουργεί και πιο αθόρυβα. Φροντίζουμε την εικόνα του σπιτιού, της οικογένειας, της επιτυχίας μας, ενώ αναβάλλουμε μια συζήτηση που έχει ανάγκη ο άνθρωπός μας. Συμφωνούμε με κάτι άδικο για να παραμείνουμε αρεστοί. Σιωπούμε μπροστά σε μια προσβολή, επειδή η παρέα γελά. Πρόκειται για επιλογές στις οποίες μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας. Εκεί φαίνεται ποιο μέτρο ακολουθούμε: όσα αναμένουν οι άλλοι ή όσα η συνείδησή μας, φωτισμένη από το Ευαγγέλιο, μάς ζητά να κάνουμε.

Υπάρχει και η αντίστροφη παγίδα: να βαφτίσουμε κάθε προσωπική μας επιθυμία θέλημα του Χριστού. Να Του αποδώσουμε την οργή μας, την ανάγκη μας να επιβληθούμε, τη βεβαιότητα ότι μόνο εμείς έχουμε δίκιο. Ένας τέτοιος Χριστός θα καταδίκαζε πάντοτε τους αντιπάλους μας και θα δικαιολογούσε πάντοτε εμάς. Για να Τον γνωρίσουμε χρειάζεται να ανοίξουμε το Ευαγγέλιο με διάθεση να ακούσουμε και όσα μας δυσκολεύουν. Να αφήσουμε τον λόγο Του να εξετάσει τις επιθυμίες μας, πριν τον χρησιμοποιήσουμε για να στηρίξουμε τις απόψεις μας.

Στο Ματθαίος 16:24 έως 26, η πρόσκληση να ακολουθήσει κάποιος τον Χριστό συνδέεται με την απάρνηση του εαυτού και την ανάληψη του σταυρού του. Στο ίδιο απόσπασμα τίθεται το διακύβευμα μιας ζωής που μπορεί να κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο και να χάσει τον εαυτό της. Η κλήση μάς φέρνει μπροστά στο κόστος της επιλογής: υπάρχουν πράγματα που θα χρειαστεί να αφήσουμε, επειδή δεν συμβιβάζονται με τον δρόμο που θέλουμε να ακολουθήσουμε.

Ας το φέρουμε σε μια συνηθισμένη σύγκρουση. Θέλω να απαντήσω με μια προσβολή που θα πονέσει, επειδή αισθάνομαι ότι με αδίκησαν. Τη στιγμή εκείνη μπορώ να σταθώ, να πω καθαρά τι έγινε και να διεκδικήσω το δίκιο μου, χωρίς να εξευτελίσω τον άλλον. Θα χάσω ίσως την άμεση ικανοποίηση της εκδίκησης. Θα κρατήσω όμως χώρο για την αλήθεια, την αξιοπρέπεια και τη δυνατότητα της συμφιλίωσης. Η απόφαση να ακολουθήσουμε τον Χριστό γίνεται πραγματική σε τέτοιες στιγμές, όπου το εγώ μας ζητά να έχει την τελευταία λέξη.

Το ίδιο συμβαίνει όταν έχουμε να επιλέξουμε ανάμεσα στο προσωπικό όφελος και σε μια τίμια πράξη. Μπορεί να κινδυνεύσει η εύνοια κάποιου, να χρειαστεί να επιστρέψουμε χρήματα, να παραδεχτούμε δημόσια ότι αδικήσαμε. Αν επικαλούμαστε τον Χριστό μόνο όσο οι απαιτήσεις Του δεν αγγίζουν τίποτε από όσα κατέχουμε, η σχέση μας μένει έξω από τις σημαντικές αποφάσεις. Το ζητούμενο είναι να Του εμπιστευτούμε και εκείνο το μέρος της ζωής μας που ακόμη κρατάμε κλειδωμένο.

Στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, η εικόνα της αμπέλου και των κλημάτων περιγράφει μια ζωντανή σύνδεση που αποδίδει καρπό. Η παραμονή στον Χριστό συνδέεται με την αγάπη και τις εντολές Του (Ιωάννης 15:1 έως 12). Αυτή η σχέση χρειάζεται διάρκεια. Δεν εξαντλείται στην ώρα που συγκινηθήκαμε ή στην προσευχή που κάναμε όταν όλα έμοιαζαν αδιέξοδα. Αγγίζει τον τρόπο που εργαζόμαστε, μιλάμε, διαχειριζόμαστε τη δύναμή μας και στεκόμαστε απέναντι στον άνθρωπο που δυσκολεύει τη ζωή μας.

Η διάρκεια δοκιμάζεται όταν επιστρέφει η κούραση. Όταν έχουμε λογαριασμούς, προθεσμίες, οικογενειακές εντάσεις και καμία διάθεση για υπομονή. Εκεί η πίστη χρειάζεται μια θέση μέσα στην ημέρα μας. Λίγο χρόνο για να σταθούμε στην προσευχή με ειλικρίνεια. Την απόφαση να ξαναδούμε μια πράξη μας. Την τόλμη να αλλάξουμε τόνο πριν πληγώσουμε. Η παρουσία του Χριστού στη ζωή μας μπορεί να γίνει προσανατολισμός ακόμη και όταν δεν αισθανόμαστε κάποια ιδιαίτερη συγκίνηση.

Η προσευχή στη δυσκολία είναι ανθρώπινη και ουσιαστική. Ο Χριστός απευθύνεται στους κουρασμένους: «Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς» (Ματθαίος 11:28). Μπορούμε να Του φέρουμε τον φόβο της εγκατάλειψης, την αίσθηση ότι αποτύχαμε, την κούραση που δεν έχουμε ομολογήσει σε κανέναν. Η αρχή δεν απαιτεί να παρουσιάσουμε μια τακτοποιημένη ζωή. Απαιτεί να σταματήσουμε να προσποιούμαστε ενώπιόν Του.

Η σχέση αποκτά βάθος όταν συνεχίζουμε να Τον αναζητούμε και μετά τη δύσκολη ώρα. Όταν ευχαριστούμε για τη χαρά που ήρθε και εξετάζουμε τις αποφάσεις μας την ημέρα που όλα φαίνονται να πηγαίνουν καλά. Είναι εύκολο να ζητήσουμε βοήθεια για να πετύχουμε έναν στόχο. Χρειάζεται περισσότερη ειλικρίνεια για να δεχτούμε ότι ο ίδιος ο στόχος ίσως πρέπει να αλλάξει. Να αναγνωρίσουμε ότι η φιλοδοξία μας μπορεί να έχει αφήσει πίσω έναν άνθρωπο ή ότι η ανάγκη μας να δικαιωθούμε έχει γίνει πιο ισχυρή από την αγάπη μας.

Στην Κυριακή προσευχή, το αίτημα για τον καθημερινό άρτο συνυπάρχει με το θέλημα του Θεού και τη συγχώρεση (Ματθαίος 6:9 έως 13). Φέρνουμε στον Θεό τις πραγματικές ανάγκες μας, ενώ δεχόμαστε να εξεταστεί και ο τρόπος που ζούμε. Το να ζητούμε να γίνει το θέλημά Του αφορά και τη στιγμή που το δικό μας θέλημα επιμένει να κρατήσει μια έχθρα, να κρύψει μια αδικία ή να αρνηθεί μια ευθύνη.

Χρειάζεται διάκριση για να μην κάνουμε την πίστη άλλο όνομα της αυθαιρεσίας μας. Η γνώση του Ευαγγελίου, η προσευχή, η εκκλησιαστική καθοδήγηση και η προθυμία να ακούσουμε έναν τίμιο έλεγχο βοηθούν να εξετάζουμε όσα θεωρούμε αυτονόητα. Η επίκληση του Θεού δεν μας δίνει δικαίωμα να ακυρώνουμε τους άλλους. Αν η στάση μας γεννά διαρκώς περιφρόνηση, επιβολή και σκληρότητα, οφείλουμε να αναρωτηθούμε αν ακολουθούμε τον Χριστό ή αν χρησιμοποιούμε το όνομά Του για να θωρακίσουμε τον εαυτό μας.

Η ελευθερία από την κρίση των άλλων χρειάζεται λοιπόν μαζί της ταπείνωση. Μπορώ να μην παραδίδω τη ζωή μου στο χειροκρότημα και συγχρόνως να δέχομαι ότι έχω κάτι να μάθω. Μπορώ να στηρίζομαι στον Χριστό και να ζητώ συγγνώμη από τον άνθρωπό μου. Μπορώ να υπερασπίζομαι την πίστη μου χωρίς να προσβάλλω εκείνον που αμφιβάλλει. Έτσι η εμπιστοσύνη γίνεται δύναμη για μια πιο αληθινή σχέση με τους ανθρώπους, αντί να μας απομακρύνει από αυτούς.

Να αλλάξουμε εμείς: η μετάνοια αγγίζει τις πραγματικές μας επιλογές

Η απόφαση να μπούμε στον δρόμο του Χριστού δοκιμάζεται όταν αναγνωρίζουμε κάτι που πρέπει να αλλάξει σε εμάς. Είναι πιο εύκολο να περιγράφουμε τι οφείλει να διορθώσει ο άνθρωπός μας, ο γονιός μας ή η κοινωνία. Η μετάνοια αρχίζει όταν μπορούμε να κοιτάξουμε τη δική μας πράξη χωρίς να σπεύσουμε να την δικαιολογήσουμε. Να πούμε ότι αδικήσαμε, ότι αγαπήσαμε με όρους, ότι χρησιμοποιήσαμε μια αδυναμία του άλλου για να επιβληθούμε. Αυτή η ειλικρίνεια ανοίγει χώρο για επιστροφή και αλλαγή.

Η παραβολή του ασώτου περιγράφει έναν νεότερο γιο που απομακρύνεται, σπαταλά την περιουσία του, φτάνει στη στέρηση και αποφασίζει να επιστρέψει. Ο πατέρας τον βλέπει από μακριά και τρέχει να τον αγκαλιάσει. Αργότερα βγαίνει και προς τον μεγαλύτερο γιο, ο οποίος αρνείται να μπει στη γιορτή. Η αφήγηση βρίσκεται στο Λουκάς 15:11 έως 32. Η πρόσκληση του πατέρα απευθύνεται και στους δύο.

Είναι μια ουσιαστική αφετηρία για τον σημερινό αναγνώστη: η επιστροφή παραμένει δυνατή ακόμη και όταν ντρεπόμαστε για τη διαδρομή μας. Η παραδοχή δεν χρειάζεται να περιμένει μέχρι να έχουμε λύσει τα πάντα. Μπορούμε να αρχίσουμε από ένα συγκεκριμένο λάθος και μια συγκεκριμένη ευθύνη. Η ελπίδα αποκτά βάρος όταν βοηθά τον άνθρωπο να σηκωθεί και να κινηθεί, αντί να τον αφήνει ακίνητο μέσα στην ενοχή.

Στην παραβολή, αξίζει να σταθούμε και στον μεγαλύτερο γιο. Έμεινε κοντά στο σπίτι, αλλά η επιστροφή του αδελφού του φανερώνει πόσο δύσκολα συμμερίζεται τη χαρά του πατέρα. Η αφήγηση μάς επιτρέπει να εξετάσουμε και τη δική μας στάση: μπορούμε να τηρούμε εξωτερικά μια θρησκευτική ζωή και να δυσκολευόμαστε να χαρούμε όταν ένας άλλος άνθρωπος συγχωρείται. Η πρόσκληση του πατέρα προς αυτόν τον γιο φωτίζει την ανάγκη να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τον άλλον. Η εγγύτητα σε μια συνήθεια δεν αρκεί για να χωρέσει η καρδιά μας την αγάπη που ομολογούμε.

Το παρελθόν έχει συνέπειες που μπορεί να κρατούν πολύ. Ένα χρέος, μια προσβολή, μια εγκατάλειψη, ένα ψέμα που άλλαξε τη ζωή κάποιου δεν εξαφανίζονται επειδή συγκινηθήκαμε. Η αλλαγή χρειάζεται υπομονή με εκείνον που πληγώθηκε. Χρειάζεται να δεχτούμε ότι ίσως δεν μας εμπιστευτεί αμέσως και ότι δεν οφείλει να ακολουθήσει τον δικό μας ρυθμό. Η μετάνοια παίρνει τον άλλον στα σοβαρά.

Αυτό φαίνεται με διαφορετικό τρόπο στην ευαγγελική συνάντηση με τον Ζακχαίο. Ο Λουκάς τον παρουσιάζει ως πλούσιο αρχιτελώνη που επιδιώκει να δει τον Ιησού. Όταν Τον υποδέχεται, δηλώνει ότι προσφέρει τη μισή περιουσία του στους φτωχούς και, αν έχει αποσπάσει κάτι άδικα, το αποδίδει τετραπλάσιο (Λουκάς 19:1 έως 10). Η συνάντηση αγγίζει την περιουσία και τις συναλλαγές του.

Ας σταθούμε στη δική μας ευθύνη, χωρίς να μετατρέψουμε το περιστατικό σε εύκολη καταδίκη των άλλων. Αν έχω κρατήσει χρήματα που δεν μου ανήκουν, η ειλικρινής κίνηση είναι να τα επιστρέψω. Αν έχω διαδώσει ένα ψέμα, χρειάζεται να το διορθώσω ενώπιον εκείνων που το άκουσαν. Αν έχω αδικήσει έναν συνεργάτη, μια ιδιωτική προσευχή δεν υποκαθιστά την έμπρακτη αποκατάσταση. Η συνείδηση ζητά συνέπεια εκεί ακριβώς όπου μας κοστίζει.

Υπάρχουν πράγματα που δεν μπορούμε πια να επανορθώσουμε όπως θα θέλαμε. Ο άνθρωπος στον οποίο οφείλαμε τη συγγνώμη μπορεί να έχει πεθάνει. Μια ευκαιρία για φροντίδα μπορεί να έχει χαθεί. Αυτή η αδυναμία δεν μας απαλλάσσει από την ευθύνη, αλλά ούτε χρειάζεται να γίνει ισόβια απαγόρευση της ζωής. Μπορεί να μετατραπεί σε μια συνειδητή δέσμευση να μην επαναλάβουμε την ίδια εγκατάλειψη απέναντι σε κάποιον άλλον.

Χρειάζεται επίσης ακρίβεια στην ίδια τη συγγνώμη. Το να πούμε ότι λυπούμαστε επειδή κάποιος στενοχωρήθηκε μεταφέρει διακριτικά το βάρος στην αντίδρασή του. Η καθαρή παραδοχή κατονομάζει την πράξη μας. Αναγνωρίζει τη ζημιά, χωρίς δικαιολογίες που ακυρώνουν όσα μόλις είπαμε. Μπορεί να είναι λίγα λόγια, αλλά προϋποθέτει ότι έχουμε ακούσει τον άνθρωπο απέναντί μας και έχουμε αποδεχτεί τη δική του εμπειρία.

Η εξομολόγηση, στην ορθόδοξη ζωή, εντάσσεται σε αυτή την πορεία επιστροφής και συμφιλίωσης με τον Θεό. Η εκκλησιαστική διδασκαλία τη συνδέει με την ειλικρινή αναγνώριση της αμαρτίας, τη συγχώρεση και την πρόθεση αλλαγής. Αυτή η σύνδεση παρουσιάζεται και στο σχετικό κατηχητικό κείμενο της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Αμερική. Η πνευματική καθοδήγηση μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να αντιμετωπίσει συγκεκριμένα όσα δυσκολεύεται να δει μόνος του.

Για κάποιον που έχει απομακρυνθεί επί χρόνια, η αρχή μπορεί να είναι μια απλή συνάντηση με έναν ιερέα που εμπιστεύεται. Να εξηγήσει ότι δυσκολεύεται, ότι δεν γνωρίζει πώς να ξεκινήσει, ότι έχει ερωτήσεις. Το θάρρος αυτής της συζήτησης βρίσκεται στην αλήθεια της. Δεν χρειάζεται να προσποιηθεί μια πνευματική κατάσταση που δεν έχει. Η εμπιστοσύνη χτίζεται όταν μπορεί να μιλήσει ως πραγματικός άνθρωπος, με τη διαδρομή και τις αντιστάσεις του.

Η μεταμέλεια κινδυνεύει να γίνει και νέα μορφή εγωισμού, όταν το μόνο που μας απασχολεί είναι πόσο άσχημα αισθανόμαστε εμείς. Τότε ο πληγωμένος άνθρωπος παραμένει στο περιθώριο. Μια ουσιαστική εξέταση της συνείδησης στρέφει το βλέμμα και προς εκείνον: τι χρειάζεται, τι του στερήσαμε, τι μπορούμε να κάνουμε με σεβασμό. Έτσι η προσωπική μας επιστροφή συνδέεται με την αποκατάσταση μιας ανθρώπινης σχέσης.

Δεν έχουν όλες οι δύσκολες καταστάσεις το ίδιο βάρος και δεν λύνονται όλες με τον ίδιο τρόπο. Μια παρεξήγηση, μια μακρόχρονη αδικία και μια πράξη βίας απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση. Η συγχώρεση δεν επιβάλλει στον πληγωμένο να εκτεθεί ξανά σε κίνδυνο, ούτε καταργεί την ανάγκη προστασίας και λογοδοσίας. Η αγάπη οφείλει να φροντίζει την αξιοπρέπεια του ανθρώπου και την πραγματική ασφάλειά του.

Υπάρχει ακόμη η δυσκολία να συγχωρήσουμε τον εαυτό μας χωρίς να τον αθωώσουμε πρόχειρα. Κάποιοι κρατούν κάθε αποτυχία σαν τελική απόφαση για την αξία τους. Άλλοι περνούν γρήγορα πάνω από το λάθος, για να μην πονέσουν. Η χριστιανική πορεία μας επιτρέπει να μείνουμε στην αλήθεια και συγχρόνως να ελπίζουμε. Μπορούμε να αναλάβουμε το κακό που κάναμε και να αγωνιστούμε ώστε να μην είναι η τελευταία λέξη της ζωής μας.

Εκεί αποκτά τη σημασία της η προσέγγιση του Χριστού: η ευθύνη συναντά το έλεος. Ο άνθρωπος καλείται να αλλάξει και συγχρόνως δεν αφήνεται να πιστεύει ότι έχει εξαντληθεί κάθε δυνατότητα επιστροφής. Για κάποιον που ζει μέσα στη ντροπή, αυτή η ελπίδα είναι πολύτιμη. Για εκείνον που έχει πληγώσει άλλους, είναι μια απαιτητική πρόσκληση να αρχίσει να αποδεικνύει την αλλαγή του.

Το να αφήσω τη ζωή μου στον Χριστό σημαίνει επομένως να Του φέρω και την ευθύνη που ντρέπομαι να αναλάβω. Την ανάγκη μου να φαίνομαι πάντα σωστός. Την πικρία που συντηρώ επειδή μου δίνει μια εύκολη εξήγηση για όλα. Την απαίτηση να αλλάξουν πρώτα όλοι οι άλλοι. Η αρχή είναι μια συγκεκριμένη απόφαση: σήμερα θα διορθώσω εκείνο που γνωρίζω ότι έκανα λάθος. Ακόμη κι αν δεν αποκατασταθούν αμέσως οι σχέσεις, μπορώ να πάψω να προσθέτω νέα αδικία στην παλιά και να δώσω στην αλλαγή μου χρόνο και συνέπεια.

Η αναζήτηση πνευματικής καθοδήγησης χρειάζεται και διάκριση. Στο σχετικό άρθρο για τον πνευματικό, τον ψυχολόγο και την ψυχική υγεία εξετάζουμε πώς μπορούν να αναγνωριστούν διαφορετικές ανάγκες. Και η συζήτηση για τον σταυρό, την πίστη και το θέαμα θέτει ένα συγγενικό ερώτημα: τι φανερώνουν οι πράξεις πίσω από τα σύμβολα που επιδεικνύουμε.

Η αγάπη του Χριστού γίνεται τρόπος να ζούμε μαζί

Αν εμπιστευτώ τη ζωή μου στον Χριστό, ο άνθρωπος δίπλα μου πρέπει να μπορεί να συναντήσει κάτι από την αλλαγή που ζητώ. Περισσότερη προσοχή, λιγότερη σκληρότητα, ένα χέρι που προσφέρεται με συνέπεια. Στο σπίτι αυτό φαίνεται συχνά σε μικρά πράγματα: αν ακούω μέχρι τέλους, αν αναλαμβάνω το μέρος της ευθύνης μου, αν σταματώ να χρησιμοποιώ την κούρασή μου ως μόνιμη άδεια να ξεσπώ. Η πίστη αγγίζει την κοινή μας ζωή όταν εκείνος που αγαπώ βρίσκει σε εμένα χώρο για να υπάρξει.

Στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, ο Ιησούς πλένει τα πόδια των μαθητών και τους δίνει παράδειγμα αμοιβαίας υπηρεσίας. Στο ίδιο κεφάλαιο συνδέει την αναγνώριση των μαθητών Του με την αγάπη μεταξύ τους (Ιωάννης 13:12 έως 17, 34 έως 35). Η ευαγγελική εικόνα φέρνει τη σχέση με τον Χριστό μέσα στην έμπρακτη φροντίδα και θέτει σοβαρό ερώτημα για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τη δύναμή μας.

Ας μείνουμε στη σχέση με τον άνθρωπό μας. Όταν η κρίση του με έχει πληγώσει, μπορώ να του μιλήσω καθαρά, χωρίς να μετατρέψω μια διαφωνία σε δίκη για την αξία μου. Μπορώ να ακούσω μια δίκαιη παρατήρηση, χωρίς να απαιτώ να συμφωνεί πάντοτε μαζί μου. Μπορώ ακόμη να ζητήσω σεβασμό σε ένα όριο. Η εμπιστοσύνη στον Χριστό μάς καλεί να αναζητήσουμε αλήθεια και αγάπη μέσα στη σχέση, με μεγαλύτερη ελευθερία από την αγωνία της διαρκούς επιβεβαίωσης. Αυτό θέλει δουλειά και από τις δύο πλευρές, χρόνο και ειλικρινή διάλογο.

Η ίδια αλλαγή χρειάζεται και στις σχέσεις με τους γονείς μας. Η ευγνωμοσύνη για όσα πρόσφεραν συνυπάρχει με την ευθύνη να ζήσουμε τη δική μας ζωή. Ένας γονιός μπορεί να ανησυχεί ειλικρινά και να δυσκολεύεται να δεχτεί μια απόφαση. Ένα ενήλικο παιδί μπορεί να ακούσει αυτή την αγωνία, να εξηγήσει, να φροντίσει τη σχέση και να μην παραδώσει κάθε επιλογή του στον φόβο της αποδοκιμασίας. Χρειάζεται λεπτότητα και σταθερότητα, ώστε η αγάπη να χωρά την ελευθερία και να μη γίνεται συνεχής διαπραγμάτευση ενοχής.

Η σχέση με τον Χριστό θέτει έτσι ένα σοβαρό ερώτημα και για τον τρόπο που μεταδίδουμε την πίστη στα παιδιά μας. Ο γονιός που θέλει να μιλήσει για συγχώρεση μπορεί να αρχίσει ζητώντας συγγνώμη για τη δική του άδικη συμπεριφορά. Όταν μιλά για αλήθεια, χρειάζεται να κρατά τον λόγο του και στις μικρές υποσχέσεις. Αυτός ο αγώνας δίνει στο παιδί τη δυνατότητα να δει πώς συνδέονται οι λέξεις που ακούει με τη ζωή του σπιτιού.

Η απορία ενός νέου ανθρώπου για τον Θεό αξίζει να ακουστεί ολόκληρη. Μπορεί να περιλαμβάνει θυμό, αμηχανία ή διαφωνία που μας δυσκολεύει. Χρειάζεται να εξηγήσουμε τι πιστεύουμε χωρίς να χρησιμοποιούμε τον Χριστό ως απειλή, και να παραδεχτούμε όσα δεν γνωρίζουμε. Μια συζήτηση στην οποία ο άλλος μπορεί να μιλήσει ελεύθερα αφήνει ανοιχτή τη δυνατότητα αναζήτησης. Η απαίτηση να επαναλάβει τη δική μας απάντηση πριν καν εκφράσει την ερώτησή του κλείνει αυτόν τον χώρο.

Μπορούμε ακόμη να μοιραστούμε μέσα στην οικογένεια μια συγκεκριμένη πράξη προσφοράς, με σεβασμό σε εκείνον που δέχεται τη βοήθεια. Να επισκεφτούμε έναν άνθρωπο που το επιθυμεί, να συμμετάσχουμε σε μια προσπάθεια της ενορίας, να αναλάβουμε μαζί μια μικρή σταθερή ευθύνη. Έτσι η συζήτηση για την πίστη βρίσκει συνέχεια σε μια συνάντηση. Η προσωπική μας διαδρομή προς τον Χριστό μπορεί να γίνει ευκαιρία να μάθουμε ως οικογένεια να προσέχουμε περισσότερο τους άλλους.

Η φροντίδα γίνεται πιο ουσιαστική όταν καταλαβαίνει τι χρειάζεται ο συγκεκριμένος άνθρωπος. Μερικές φορές χρειάζεται βοήθεια σε μια πρακτική υπόθεση. Άλλοτε χρειάζεται παρέα, χρόνο ή χώρο να μιλήσει χωρίς συμβουλές. Ο άνθρωπος που πλησιάζει τον Χριστό καλείται να περιορίσει την επιθυμία να έχει πάντοτε τον πρώτο λόγο. Η παρουσία του μπορεί να είναι χρήσιμη και όταν δεν διαθέτει κάποια μεγάλη απάντηση.

Η παραβολή του καλού Σαμαρείτη παρουσιάζει έναν τραυματισμένο άνθρωπο και έναν διαβάτη που σταματά, περιποιείται τις πληγές του και αναλαμβάνει τη φροντίδα του. Στο τέλος, η ερώτηση του Ιησού στρέφεται στο ποιος έγινε πλησίον εκείνου που υπέφερε (Λουκάς 10:25 έως 37). Το κέντρο βάρους βρίσκεται στην απόφαση να πλησιάσουμε τον άνθρωπο που χρειάζεται βοήθεια.

Για εμάς, αυτό μπορεί να σημαίνει ότι σταματάμε να περιμένουμε τον ιδανικό χρόνο ή τον ιδανικό αποδέκτη της καλοσύνης μας. Ο γείτονας που αντιμετωπίζει μια δυσκολία δεν χρειάζεται να συμφωνεί με όλες τις απόψεις μας. Ο συνεργάτης που πιέζεται δεν χρειάζεται να είναι φίλος μας. Η αξιοπρέπεια του άλλου δεν εξαρτάται από την οικειότητα που έχουμε μαζί του. Αυτή η αναγνώριση δίνει ουσιαστικό περιεχόμενο στη χριστιανική αγάπη.

Στην επιστολή του Ιακώβου τίθεται ένα συγκεκριμένο παράδειγμα: ένας αδελφός ή μια αδελφή στερείται ρούχα και καθημερινή τροφή, ενώ κάποιος περιορίζεται σε μια καλή ευχή. Ο λόγος αυτός συνδέεται με την πίστη και τα έργα (Ιάκωβος 2:14 έως 17). Το παράδειγμα κρατά τη συζήτηση κοντά στην πραγματική ανάγκη, εκεί όπου τα καλά λόγια χρειάζονται μια πράξη που να τα στηρίζει.

Η δυνατότητά μας να βοηθήσουμε έχει όρια. Δεν διαθέτουν όλοι χρήματα, χρόνο ή αντοχές για τα ίδια πράγματα. Η ευθύνη μας είναι να αναγνωρίσουμε με ειλικρίνεια τι μπορούμε να προσφέρουμε. Μια τακτική επίσκεψη, μια μετακίνηση, η βοήθεια σε μια αίτηση, η συμμετοχή σε μια αξιόπιστη συλλογική προσπάθεια μπορούν να έχουν βάρος. Η μικρή προσφορά γίνεται σημαντική όταν είναι πραγματική και διατηρείται.

Η έμπρακτη αγάπη χρειάζεται και διακριτικότητα. Ο άνθρωπος που δέχεται βοήθεια δεν χάνει το δικαίωμα στην ιδιωτικότητά του. Δεν χρειάζεται να γίνει εικόνα της δικής μας ευαισθησίας, ούτε να αισθανθεί ότι οφείλει διαρκή ευγνωμοσύνη. Αν ζητάμε από αυτόν να μας επιβεβαιώνει συνεχώς, η σχέση επιβαρύνεται. Μπορούμε να προσφέρουμε με τρόπο που αφήνει την αξιοπρέπειά του όρθια και την ελευθερία του ανέπαφη.

Αυτή η στάση έχει σημασία και στη δουλειά. Η πίστη περνά από τον τρόπο με τον οποίο πληρώνουμε, συνεργαζόμαστε, μοιραζόμαστε μια ευθύνη ή αντιμετωπίζουμε ένα λάθος. Έχει βάρος αν εκμεταλλευόμαστε την αδυναμία κάποιου να αντιδράσει, αν κρατάμε για τον εαυτό μας όλη την αναγνώριση, αν απαιτούμε από τους άλλους όσα αρνούμαστε να κάνουμε. Η συνέπεια ελέγχεται ιδιαίτερα εκεί όπου έχουμε εξουσία.

Ο ίδιος έλεγχος αφορά την αγάπη μας για την πατρίδα. Για έναν Έλληνα χριστιανό, η τιμή στην παράδοση μπορεί να γίνει ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους που ζουν σήμερα στον τόπο του. Στον ηλικιωμένο που δυσκολεύεται, στο παιδί που χρειάζεται στήριξη, στον νέο που προσπαθεί να εργαστεί με αξιοπρέπεια. Η πίστη αποκτά κοινωνικό περιεχόμενο όταν μας κινητοποιεί να υπηρετήσουμε το κοινό καλό και να διεκδικήσουμε δίκαιη μεταχείριση.

Αυτή είναι ερμηνεία και πρόταση στάσης για το παρόν, όχι απόδειξη ότι μια κοινωνία λύνεται μόνο με προσωπική καλοσύνη. Οι θεσμοί, οι αποφάσεις και η λογοδοσία έχουν συγκεκριμένη σημασία. Η προσωπική προσφορά μπορεί να ανακουφίζει μια ανάγκη, ενώ συγχρόνως ο πολίτης δικαιούται να απαιτεί να αντιμετωπιστούν οι αιτίες της. Η πίστη μπορεί να στηρίζει έναν δίκαιο αγώνα, με αλήθεια, επιμονή και σεβασμό στο πρόσωπο κάθε ανθρώπου.

Η χριστιανική ελπίδα δεν χρειάζεται να μας κάνει αδρανείς μπροστά στην αδικία. Μπορούμε να αρνηθούμε μια ανέντιμη συναλλαγή, να στηρίξουμε τον αδικημένο, να ζητήσουμε εξηγήσεις από εκείνον που έχει ευθύνη. Η δυσκολία είναι να παραμείνουμε ακριβείς, να μη μετατρέψουμε την οργή μας σε άδεια για ψέμα και να μην επιδιώκουμε την ταπείνωση κάποιου ως προσωπική ικανοποίηση. Η αλήθεια απαιτεί πειθαρχία ακόμη και όταν έχουμε δίκιο να διαμαρτυρόμαστε.

Η θέση για την αγάπη προς τον εχθρό στο Ματθαίος 5:43 έως 48 είναι από τις πιο απαιτητικές ευαγγελικές προσκλήσεις. Στη δική μας καθημερινότητα μπορεί να αρχίσει από την άρνηση να προσθέσουμε άλλο μίσος. Από το να μην εξευτελίσουμε κάποιον δημόσια, να μην ευχηθούμε τη συμφορά του, να μην επαναλάβουμε έναν ανεπιβεβαίωτο ισχυρισμό επειδή τον βλάπτει. Η στάση αυτή αφήνει χώρο για έλεγχο και δικαιοσύνη, χωρίς να μας παραδίδει στην εκδίκηση.

Και στην παρέα, η πίστη μπορεί να μας ζητήσει μια μικρή πράξη θάρρους. Να σταματήσουμε ένα σχόλιο που εξευτελίζει κάποιον, αντί να γελάσουμε για να μη θεωρηθούμε παράταιροι. Να μη διαδώσουμε μια φήμη για να έχουμε κάτι ενδιαφέρον να πούμε. Να κρατήσουμε την εμπιστοσύνη ενός φίλου, ακόμη κι αν η αποκάλυψη θα μας έκανε το κέντρο της συζήτησης. Η κοινωνική αποδοχή έχει πραγματική γοητεία. Ο δρόμος του Χριστού μάς καλεί να μη θυσιάζουμε την αξιοπρέπεια ενός ανθρώπου για λίγες στιγμές εύνοιας.

Η κοινότητα που χτίζεται με τέτοιες επιλογές μπορεί να χωρέσει και τον δύσκολο άνθρωπο, χωρίς να προσποιείται ότι όλα είναι εύκολα. Χρειάζεται διάλογο, όρια, υπευθυνότητα και σταθερή φροντίδα. Το να πλησιάσουμε τον Χριστό μας καλεί να προσέξουμε τον τρόπο με τον οποίο ανήκουμε στους άλλους. Κάθε σχέση που παύει να στηρίζεται μόνο στη χρησιμότητα, στον ανταγωνισμό ή στον φόβο ανοίγει μια δυνατότητα πιο αληθινής συνάντησης.

Με τον Χριστό, ελπίδα και συνοδοιπόρος στην πραγματική ζωή

Το βαθύτερο κέρδος αυτής της σχέσης είναι ότι η ζωή μας αποκτά έναν προσανατολισμό που δεν εξαρτάται από το πόσο αρεστοί είμαστε σήμερα. Για τον χριστιανό, ο Χριστός είναι Εκείνος στον οποίο μπορεί να επιστρέψει με όλη την αλήθεια του. Με τον φόβο ότι δεν είναι αρκετός, με την απογοήτευση από ανθρώπους που περίμενε να τον στηρίξουν, με το λάθος που παραδέχεται. Η ελπίδα γεννιέται από την εμπιστοσύνη ότι αυτή η ζωή μπορεί να φωτιστεί και να αλλάξει, ότι δεν εξαντλείται σε όσα πληγώθηκαν ή σε όσα χάσαμε.

Στο Ιωάννης 16:32 έως 33, ο Χριστός μιλά στους μαθητές για την ώρα που θα σκορπιστούν και θα Τον αφήσουν μόνο. Λέει ότι ο Πατέρας είναι μαζί Του και συνδέει τον λόγο Του με την ειρήνη που μπορούν να έχουν κοντά Του. Στο ίδιο σημείο αναγνωρίζει τη θλίψη που θα συναντήσουν στον κόσμο και τους καλεί να έχουν θάρρος. Η υπόσχεση της παρουσίας και της ειρήνης Του βρίσκεται μέσα στην πραγματικότητα της δοκιμασίας. Αυτή η συνύπαρξη δίνει ουσία στη χριστιανική ελπίδα.

Γι’ αυτό μπορούμε να μιλήσουμε για τον Χριστό ως συνοδοιπόρο, χωρίς να χρειάζεται να κρύψουμε τη στιγμή που πονάμε. Η προσευχή χωρά και τα δάκρυα. Η εμπιστοσύνη χωρά την ομολογία ότι σήμερα δυσκολευόμαστε να αντέξουμε. Η σχέση μαζί Του μάς δίνει τη δυνατότητα να Του φέρουμε τη μοναξιά μας και να αναζητήσουμε στήριξη, να ανοίξουμε ξανά προς τους ανθρώπους, να μη θεωρήσουμε την απόρριψη που βιώσαμε τελική απόφαση για την ύπαρξή μας. Η πίστη μπορεί να μας κρατήσει σε πορεία όταν ακόμη δεν βλέπουμε όλο τον δρόμο.

Ένας άνθρωπος μπορεί να μας προσβάλει ή να μας παραμερίσει. Αυτή η πράξη έχει πραγματικό βάρος και ενδέχεται να χρειάζεται όρια, αποκατάσταση ή βοήθεια. Στη χριστιανική σχέση, όμως, η αξία μας δεν παραδίδεται στον άνθρωπο που μας πλήγωσε. Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αυτό που συνέβη και να προστατεύσουμε τον εαυτό μας, κρατώντας την ελπίδα ότι η ζωή μας έχει ακόμη χώρο για αγάπη και συντροφιά. Ο Χριστός δεν γίνεται πρόφαση να δεχόμαστε κάθε αδικία. Η εμπιστοσύνη σε Αυτόν μπορεί να στηρίξει την απόφαση να σταθούμε με αξιοπρέπεια και να προχωρήσουμε.

Το φως αυτής της σχέσης φαίνεται όταν αρχίζουμε να βλέπουμε μια δυνατότητα εκεί όπου υπήρχε μόνο αδιέξοδο. Μια συγγνώμη που μπορούμε να ζητήσουμε. Μια βοήθεια που μπορούμε να δεχτούμε. Μια έχθρα που μπορούμε να πάψουμε να τρέφουμε. Η χαρά μπορεί να επιστρέψει ήσυχα, μέσα στη συμφιλίωση, στην ευγνωμοσύνη, στην προσφορά. Η στοργή γίνεται πραγματική όταν βρίσκουμε το θάρρος να πούμε τι χρειαζόμαστε και όταν προσέχουμε τις ανάγκες του άλλου. Έτσι η ελπίδα, το φως και η αγάπη αποκτούν θέση στην ημέρα μας.

Η πίστη αυτή μάς καλεί να αφήσουμε και την απαίτηση να ελέγχουμε τα πάντα. Να κάνουμε με ευθύνη όσα περνούν από το χέρι μας και να φέρνουμε στην προσευχή όσα δεν μπορούμε να εξασφαλίσουμε. Δεν γνωρίζουμε κάθε έκβαση, ούτε έχουμε πάντα μια εξήγηση για ό,τι συμβαίνει. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε πώς θα σταθούμε σήμερα: με αλήθεια, με φροντίδα, με την προθυμία να επιστρέψουμε όταν πέσουμε. Αυτή η εμπιστοσύνη δίνει χώρο στη ζωή χωρίς να απαιτεί να έχει προηγουμένως τακτοποιηθεί ολόκληρη.

Η αρχή μπορεί να γίνει σήμερα, χωρίς μια μεγαλοπρεπή υπόσχεση. Να σταθούμε λίγα λεπτά με ειλικρίνεια ενώπιον του Χριστού και να Του φέρουμε αυτό που πραγματικά μας κυβερνά. Τον φόβο της γνώμης των άλλων. Την ανάγκη να έχουμε πάντοτε δίκιο. Την πίκρα που δεν θέλουμε να αφήσουμε. Να ζητήσουμε βοήθεια για να ζήσουμε σύμφωνα με τον λόγο Του και να επιλέξουμε μια πράξη που θα δείξει ότι εννοούμε αυτό το αίτημα. Έτσι η αναζήτηση βρίσκει συνέχεια πέρα από τη στιγμή που μας άγγιξε.

Ο χρόνος της προσευχής χρειάζεται να βρεθεί μέσα στην πραγματική ζωή μας. Μπορεί να είναι πριν αρχίσει η εργασία ή όταν ησυχάσει το σπίτι. Δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από την αγωνία να αισθανθούμε κάθε φορά κάτι μεγάλο. Μπορούμε να σταθούμε με ευγνωμοσύνη, να κατονομάσουμε έναν φόβο, να ζητήσουμε βοήθεια για μια ευθύνη. Μπορούμε να θυμηθούμε και κάποιον που μας δυσκολεύει, αφήνοντας για λίγο στην άκρη την επιθυμία να κερδίσουμε τη διαφορά μας.

Έχει σημασία να φέρουμε στην προσευχή και τη χαρά μας. Τη γέννηση ενός παιδιού, μια συνάντηση, μια μέρα που περάσαμε μαζί με τους ανθρώπους μας, μια δυσκολία που μπορέσαμε να αντέξουμε. Η ευγνωμοσύνη μάς καλεί να προσέξουμε όσα συχνά θεωρούμε αυτονόητα. Έτσι η σχέση με τον Θεό δεν περιορίζεται στις στιγμές του συναγερμού, αλλά αποκτά θέση και στην ήσυχη καθημερινότητα.

Η ανάγνωση μπορεί να ακολουθήσει έναν αντίστοιχα απλό ρυθμό. Ένα μικρό ευαγγελικό απόσπασμα, ολόκληρο και με το πλαίσιό του, είναι καλύτερη αρχή από πολλές απομονωμένες φράσεις που προσπερνάμε. Μπορούμε να προσέξουμε ποιος μιλά, σε ποιον απευθύνεται και ποια πράξη ακολουθεί. Έπειτα να εξετάσουμε ένα μόνο σημείο σε σχέση με τη δική μας ζωή. Όταν δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε, μπορούμε να ζητήσουμε αξιόπιστη εκκλησιαστική καθοδήγηση.

Στην ορθόδοξη παράδοση, η σχέση αυτή έχει και εκκλησιαστική, μυστηριακή διάσταση. Η Θεία Ευχαριστία βρίσκεται στο κέντρο της ζωής της Εκκλησίας και κατανοείται ως πραγματική κοινωνία με τον Χριστό, όχι ως απλή ανάμνησή Του. Η διδασκαλία αυτή παρουσιάζεται στο κατηχητικό κείμενο της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Αμερική για τη Θεία Ευχαριστία. Η προσέγγιση των μυστηρίων χρειάζεται συνειδητή συμμετοχή και την κατάλληλη πνευματική καθοδήγηση.

Για εκείνον που επιστρέφει στην εκκλησιαστική ζωή έπειτα από καιρό, η αμηχανία είναι κατανοητή. Μπορεί να μη θυμάται τι γίνεται στη λατρεία, να φοβάται ότι θα εκτεθεί, να έχει δυσάρεστες προηγούμενες εμπειρίες. Μια κοινότητα που θέλει να τον δεχτεί χρειάζεται να ακούσει αυτά τα βιώματα και να εξηγήσει με υπομονή. Η υποδοχή ενός ανθρώπου είναι ευθύνη και των ανθρώπων που ήδη βρίσκονται εκεί.

Η ενορία μπορεί να γίνει τόπος γνωριμίας και συνεργασίας, όταν υπάρχουν πρόσωπα που προσέχουν το ένα το άλλο. Να μάθουμε ποιος λείπει, ποιος χρειάζεται μια επίσκεψη, πού μπορούμε να προσφέρουμε χρόνο. Μια τέτοια συμμετοχή απαιτεί να βγούμε από την ανωνυμία μας. Μας καλεί επίσης να δεχτούμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε, χωρίς να πιστεύουμε ότι ο ρόλος μας είναι πάντοτε να δίνουμε.

Η πίστη συναντά και την αμφιβολία. Στην αφήγηση για τον Θωμά, ο αναστημένος Χριστός απευθύνεται συγκεκριμένα στη δυσκολία του μαθητή να πιστέψει και τον προσκαλεί να δει τις πληγές Του (Ιωάννης 20:24 έως 29). Το κείμενο δεν χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί ως όπλο εναντίον κάθε ερώτησης. Μπορεί να γίνει αφετηρία μιας ειλικρινούς συζήτησης για όσα μας δυσκολεύουν στην πίστη.

Ο άνθρωπος που αμφιβάλλει χρειάζεται χώρο να εξηγήσει τι ακριβώς τον απασχολεί. Άλλο είναι μια δυσκολία κατανόησης, άλλο η οδύνη για μια απώλεια, άλλο η απογοήτευση από συμπεριφορές ανθρώπων της Εκκλησίας. Αν τα αντιμετωπίζουμε όλα με την ίδια έτοιμη απάντηση, παραμένουμε μακριά από το πρόσωπό του. Η υπομονή στην ακρόαση μπορεί να είναι η πρώτη ουσιαστική προσφορά μας.

Μέσα στο πένθος, ο χριστιανός στρέφεται στον Χριστό με την ελπίδα της Αναστάσεως. Πρόκειται για τον πυρήνα της πίστης του, για την προσδοκία ζωής και κοινωνίας με τον Θεό πέρα από τον θάνατο. Αυτή η ελπίδα δεν απαιτεί να κρύψει τα δάκρυά του ή να προσποιηθεί ότι η απουσία δεν πονά. Ο άνθρωπος που έχασε κάποιον χρειάζεται να μπορεί να πενθήσει και να βρει δίπλα του παρουσία, προσευχή και φροντίδα.

Γι’ αυτό η παρηγοριά χρειάζεται λεπτότητα. Μια βιαστική εξήγηση για τον πόνο του άλλου μπορεί να τον αφήσει περισσότερο μόνο. Μπορούμε να καθίσουμε μαζί του χωρίς να γνωρίζουμε γιατί συνέβη αυτό που συνέβη. Να βοηθήσουμε σε μια καθημερινή ανάγκη, να κρατήσουμε επαφή και μετά τις πρώτες μέρες, να μη θεωρήσουμε ότι η θλίψη πρέπει να τελειώσει στον χρόνο που μας βολεύει.

Στο τέλος της Επί του Όρους ομιλίας, ο Χριστός παραλληλίζει την ακρόαση και εφαρμογή του λόγου Του με την οικοδόμηση σε σταθερό θεμέλιο. Στην εικόνα, η καταιγίδα δοκιμάζει και τα δύο σπίτια (Ματθαίος 7:24 έως 27). Η διαφορά βρίσκεται στη θεμελίωση. Ο παραλληλισμός μάς βοηθά να σκεφτούμε την πίστη ως προσανατολισμό μέσα στη δοκιμασία, χωρίς να υποσχόμαστε μια ζωή απαλλαγμένη από δυσκολίες.

Η συνέπεια έχει χώρο και για τις πτώσεις μας. Μια κακή μέρα, μια απότομη κουβέντα, η επανάληψη ενός παλιού λάθους δεν δικαιολογούν να εγκαταλείψουμε την προσπάθεια. Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε τι έγινε, να επανορθώσουμε όσο μπορούμε και να συνεχίσουμε με μεγαλύτερη προσοχή. Η ωρίμανση δεν επιβεβαιώνεται μόνο από το ότι αποφεύγουμε ένα λάθος, αλλά και από τον τρόπο που αναλαμβάνουμε τις συνέπειές του όταν το κάνουμε.

Χρειάζεται, τέλος, να αφήσουμε χώρο και στη χαρά αυτής της σχέσης. Στη χαρά μιας συμφιλίωσης που έμοιαζε αδύνατη, μιας συνάντησης στην οποία μπορέσαμε να είμαστε ειλικρινείς, μιας προσφοράς που μας έφερε πιο κοντά σε έναν άνθρωπο. Ο αγώνας της πίστης έχει απαιτήσεις, αλλά δεν χρειάζεται να γίνει διαρκής καταγραφή της ανεπάρκειάς μας. Μπορούμε να ευχαριστούμε για κάθε πραγματικό βήμα και να συνεχίζουμε, χωρίς να το μετατρέπουμε σε απόδειξη ότι έχουμε πια ολοκληρώσει τη διαδρομή.

Μπορούμε να εξετάζουμε την πορεία μας με απλά, συγκεκριμένα σημεία. Αν ακούμε λίγο περισσότερο. Αν έχει μειωθεί η ανάγκη να προσβάλλουμε για να επιβληθούμε. Αν κάποιος μπορεί να στηριχτεί στον λόγο μας. Αν διορθώνουμε γρηγορότερα όσα κάνουμε λάθος. Αυτά δεν είναι κατάλογος επιδόσεων ούτε λόγος αυτοθαυμασμού. Είναι αφορμές να δούμε αν η πίστη που ομολογούμε αρχίζει να αφήνει καρπό στις σχέσεις μας.

Ας φέρουμε αυτή την αναζήτηση σε μια απόφαση που αναβάλλουμε. Να μιλήσουμε στον άνθρωπο που έχουμε αφήσει μόνο. Να αποκαταστήσουμε μια αδικία. Να ζητήσουμε πνευματική καθοδήγηση για κάτι που κουβαλάμε καιρό. Να βρούμε έναν σταθερό χρόνο για το Ευαγγέλιο και την προσευχή. Η πράξη δεν χρειάζεται να εντυπωσιάσει κανέναν. Χρειάζεται να είναι αληθινή και να αρχίσει να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο κατοικούμε τη ζωή μας. Εκεί θα φανεί αν η εμπιστοσύνη στον Χριστό αποκτά περιεχόμενο.

Αυτό είναι το ερώτημα που αξίζει να πάρουμε μαζί μας. Να εξετάσουμε τίμια πού στηρίζουμε την ύπαρξή μας και τι αρνούμαστε ακόμη να αλλάξουμε. Να αγαπάμε τους ανθρώπους μας, να ακούμε, να συνεργαζόμαστε, και να κρατάμε ως προσανατολισμό τον Χριστό που ομολογούμε. Να Του εμπιστευτούμε τις αποφάσεις μας μαζί με τις ανάγκες μας. Να δεχτούμε ότι η σχέση μαζί Του θα αγγίξει και όσα μας βολεύουν, επειδή η αγάπη που ζητούμε έχει δύναμη να μας μεταμορφώσει.

Εσύ, σε ποιον έχεις αφήσει τη ζωή σου, και ποια συγκεκριμένη επιλογή είσαι έτοιμος να αλλάξεις σήμερα για να ακολουθήσεις τον Χριστό σύμφωνα με τον λόγο Του; Τα δικά σας συμπεράσματα.