Πνευματικός ή Ψυχολόγος; Όταν η πίστη ζητά να αλλάξεις εσύ και η εποχή ψάχνει ποιος άλλος φταίει

Πνευματικός ή ψυχολόγος: Το πτυχίο δεν δημιουργεί αυτομάτως σοφία

Ένας άνθρωπος μπορεί να τελειώσει πανεπιστήμιο και να αποκτήσει επιστημονικές γνώσεις. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έγινε σοφός. Δεν σημαίνει ότι έχει επιτυχημένο γάμο. Δεν σημαίνει ότι γνωρίζει πώς μεγαλώνεται κάθε παιδί. Δεν σημαίνει ότι έχει λύσει τις δικές του εσωτερικές συγκρούσεις.

Όπως σε κάθε επιστημονικό επάγγελμα, υπάρχουν εξαιρετικοί, μέτριοι και ακατάλληλοι επαγγελματίες. Το πτυχίο είναι επιστημονική βάση. Δεν είναι εγγύηση προσωπικής ωριμότητας, κρίσης ή σοφίας.

Ο πνευματικός δεν είναι επαγγελματίας σύμβουλος

Ο πνευματικός δεν είναι επάγγελμα.

Δεν είναι ένας ακόμη «σύμβουλος ζωής» που απέκτησε έναν τίτλο και προσφέρει μια υπηρεσία.

Στην Ορθόδοξη πίστη, η πνευματική καθοδήγηση συνδέεται με κάτι πολύ βαθύτερο: με την Εκκλησία, την εξομολόγηση, την προσευχή, τη μετάνοια, τη συγχώρεση, τη Θεία Κοινωνία και, πάνω απ’ όλα, με την προσπάθεια του ανθρώπου να πλησιάσει τον Χριστό.

Ο αληθινός πνευματικός δεν καλεί τον άνθρωπο να εξαρτηθεί από το δικό του πρόσωπο. Δεν του λέει «εγώ θα λύσω τη ζωή σου». Τον οδηγεί να στραφεί προς τον Θεό. Να προσευχηθεί. Να εξομολογηθεί. Να συγχωρήσει. Να αναλάβει την ευθύνη των δικών του πράξεων. Να πολεμήσει τον εγωισμό του. Να μάθει να ταπεινώνεται χωρίς να εξευτελίζεται. Να μετανοεί χωρίς να απελπίζεται.

Για τον πιστό, η δύναμη της πνευματικής καθοδήγησης δεν βρίσκεται μόνο στην ανθρώπινη εμπειρία ή στις γνώσεις του ιερέα. Βρίσκεται και στην πίστη ότι μέσα από την ευλογία, την προσευχή, την εξομολόγηση και τα Μυστήρια ενεργεί η χάρη του Θεού.

Αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν μια απλή επαγγελματική μέθοδος.

Η ψυχολογία προσπαθεί να κατανοήσει και να θεραπεύσει πλευρές του ψυχισμού. Η πνευματική ζωή όμως, για τον Χριστιανό, έχει διαφορετικό και ανώτερο προσανατολισμό: τη σωτηρία και τη μεταμόρφωση ολόκληρου του ανθρώπου εν Χριστώ.

Ο πνευματικός λοιπόν δεν είναι «αντίστοιχος» του ψυχολόγου. Ούτε η εξομολόγηση είναι μια θρησκευτική εκδοχή ψυχοθεραπείας.

Ένας ψυχολόγος μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο να καταλάβει ένα τραύμα. Ο πνευματικός όμως θα τον καλέσει να αναρωτηθεί και κάτι ακόμη βαθύτερο:

«Τι ζητά ο Χριστός από εμένα μέσα από αυτή τη δοκιμασία; Τι πρέπει να αλλάξω εγώ; Πού βρίσκεται ο εγωισμός μου; Πού χρειάζεται μετάνοια; Πού χρειάζεται συγχώρεση;»

Γιατί ο Χριστιανισμός δεν περιορίζεται στο «να αισθανθώ καλύτερα». Ρωτά: «Να γίνω καλύτερος άνθρωπος. Να αλλάξω. Να θεραπεύσω τα πάθη μου. Να πλησιάσω τον Χριστό.»

Το τραύμα εξηγεί. Δεν αθωώνει τα πάντα.

Η σύγχρονη ψυχολογία έδειξε πόσο βαθιά μπορούν να επηρεάσουν έναν άνθρωπο η κακοποίηση, η παραμέληση, η βία, η απόρριψη, η ανασφάλεια και τα παιδικά βιώματα. Αυτό δεν πρέπει να το πετάξουμε.

Αλλά υπάρχει μια λεπτή γραμμή.

Το τραύμα μπορεί να εξηγήσει γιατί αντιδρώ με έναν τρόπο. Δεν μπορεί να γίνει ισόβια άδεια για να πληγώνω τους άλλους.

Μπορεί να εξηγήσει τον θυμό. Δεν νομιμοποιεί τη βία. Μπορεί να εξηγήσει τη ζήλια. Δεν νομιμοποιεί τον έλεγχο. Μπορεί να εξηγήσει τον φόβο. Δεν σημαίνει ότι όλοι οι γύρω μας πρέπει να πληρώνουν για όσα μας συνέβησαν στο παρελθόν.

Κάποτε πρέπει να έρθει η στιγμή που ο άνθρωπος θα πει: «Ναι. Μου συνέβη. Δεν το διάλεξα. Αλλά από εδώ και πέρα έχω ευθύνη για το τι θα κάνω με αυτό.»

Μήπως μάθαμε να βρίσκουμε συνεχώς τον ένοχο έξω από εμάς;

Ο σύντροφός μου είναι τοξικός. Οι γονείς μου φταίνε. Ο εργοδότης μου είναι ναρκισσιστής. Οι φίλοι μου δεν με καταλαβαίνουν. Η κοινωνία με πιέζει.

Μπορεί όλα αυτά να είναι αληθινά. Υπάρχουν κακοποιητικές και χειριστικές σχέσεις και άνθρωποι από τους οποίους πρέπει να απομακρυνθούμε.

Αλλά αν σε κάθε σύγκρουση η απάντησή μας είναι πάντοτε «φταίει ο άλλος», τότε πρέπει να αναρωτηθούμε: Εγώ πού βρίσκομαι σε όλη αυτή την ιστορία;

Η χριστιανική απάντηση είναι δύσκολη γιατί πληγώνει το εγώ

Ο Χριστιανισμός δεν λέει στον άνθρωπο ότι δεν αξίζει. Λέει ότι έχει τόσο μεγάλη αξία ώστε δεν πρέπει να μείνει όπως είναι. Του ζητά να μεταμορφωθεί.

Και αυτό απαιτεί κάτι που η εποχή μας δυσκολεύεται πολύ να δεχτεί: ταπείνωση.

Όχι εξευτελισμό.

Η ταπείνωση δεν σημαίνει «είμαι σκουπίδι». Σημαίνει: «Δεν είμαι αλάνθαστος.»

Μπορεί να έχω άδικο. Μπορεί να είπα κάτι που πλήγωσε. Μπορεί ο γάμος μου να καταρρέει και να έχω κι εγώ ευθύνη. Μπορεί το παιδί μου να απομακρύνθηκε επειδή δεν το άκουσα ποτέ. Μπορεί να απαιτώ σεβασμό ενώ δεν δίνω σεβασμό.

Η μετάνοια αρχίζει όταν σταματάς να δικάζεις ολόκληρο τον κόσμο και κοιτάς πρώτα μέσα σου.

Ο εγωισμός θέλει πάντα ένα δικαστήριο. Η μετάνοια θέλει καθρέφτη.

Μήπως ο εγωισμός έγινε «αυτοφροντίδα»;

Πρέπει να υπάρχουν όρια. Πρέπει να φροντίζουμε την ψυχική μας υγεία. Αλλά όταν η αυτοφροντίδα γίνεται «δεν χρωστάω τίποτα σε κανέναν», τα όρια γίνονται «όποιος διαφωνεί μαζί μου βγαίνει από τη ζωή μου» και η αυτοεκτίμηση γίνεται «δεν δέχομαι ποτέ κριτική», τότε δεν έχουμε θεραπεύσει το εγώ.

Το έχουμε στεφανώσει.

Γι' αυτό έχουμε αγριέψει;

Πόσο γρήγορα θυμώνουμε. Πόσο εύκολα κόβουμε ανθρώπους. Πόσο δύσκολα ζητάμε συγγνώμη. Πόσο εύκολα προσβαλλόμαστε. Πόσο δύσκολα ανεχόμαστε διαφορετική άποψη.

Όλοι έχουν μια εξήγηση. Όλοι έχουν μια διάγνωση για τον άλλο. Και σχεδόν κανείς δεν λέει: «Μήπως πρέπει να αλλάξω κι εγώ;»

Αλλά η πίστη δεν είναι δικαιολογία για να αποφεύγουμε την επιστήμη

Ένας άνθρωπος με σοβαρή κατάθλιψη, ψύχωση, αυτοκαταστροφική συμπεριφορά ή άλλη σημαντική ψυχική δυσκολία μπορεί να χρειάζεται ειδικό ψυχικής υγείας και, ανάλογα με την περίπτωση, ψυχίατρο.

Η ψυχική ασθένεια δεν είναι απόδειξη ότι κάποιος «δεν πιστεύει αρκετά». Ούτε κάθε ψυχικό πρόβλημα είναι πνευματικό πρόβλημα.

Η πίστη μπορεί να στηρίζει τον άνθρωπο. Η επιστήμη μπορεί να θεραπεύει πλευρές της ασθένειας. Δεν χρειάζεται να κάνουμε τον Χριστό ανταγωνιστή της ιατρικής.

Η πνευματική ζωή όμως απαντά σε ερωτήματα στα οποία καμία διάγνωση δεν μπορεί μόνη της να απαντήσει: Γιατί ζω; Τι κάνω με την ενοχή μου; Τι σημαίνει συγχώρεση; Πώς αντιμετωπίζω τον θάνατο; Τι σημαίνει θυσία; Πώς θεραπεύεται η υπερηφάνεια;

Εκεί μιλάμε για νόημα ζωής.

Ο σωστός πνευματικός δεν καταργεί την επιστημονική βοήθεια

Η πνευματική καθοδήγηση και η επιστημονική φροντίδα δεν είναι ίδιες και δεν πρέπει να συγχέονται.

Ένας ώριμος πνευματικός μπορεί να αναγνωρίσει πότε ένας άνθρωπος χρειάζεται και ιατρική ή ψυχολογική βοήθεια. Και ένας σοβαρός επαγγελματίας ψυχικής υγείας οφείλει να σεβαστεί ότι για έναν πιστό η σχέση του με τον Θεό δεν είναι απλώς «μηχανισμός αντιμετώπισης».

Ένας γάμος δεν σώζεται μόνο με το «να βρεις τον εαυτό σου»

Η πραγματική ζωή έχει υποχρεώσεις, παιδιά, κούραση, χρήματα, ασθένεια, διαφωνίες.

Μερικές φορές το να φύγεις είναι πράγματι αναγκαίο, ειδικά όταν υπάρχει βία ή κακοποίηση. Αλλά αν κάθε δυσφορία ονομάζεται «τοξικότητα», πώς θα επιβιώσει οποιαδήποτε βαθιά σχέση;

Η χριστιανική αντίληψη του γάμου λέει: «Η αγάπη δεν είναι μόνο συναίσθημα. Είναι και απόφαση, προσφορά, συγχώρεση, υπομονή, αλήθεια και αγώνας.»

Ανακούφιση ή μεταμόρφωση;

Τι αναζητάμε; Να νιώσουμε καλύτερα ή να γίνουμε καλύτεροι;

Δεν είναι το ίδιο.

Υπάρχουν στιγμές που χρειάζεται πρώτα να ανακουφιστείς για να μπορέσεις να σταθείς. Αλλά αν όλη η ζωή γίνει αναζήτηση ανακούφισης, κάποτε σταματά η εξέλιξη.

Η πίστη ζητά κάτι δυσκολότερο: μετάνοια.

Η λέξη δεν σημαίνει απλώς ενοχή. Σημαίνει αλλαγή νου. Αλλαγή πορείας. Να πάψω να λέω «έτσι είμαι» και να αρχίσω να λέω: «Έτσι είμαι τώρα. Αλλά δεν είναι ανάγκη να μείνω έτσι.»

Η δική μας σκέψη

Μήπως αντί να χρησιμοποιήσουμε την ψυχολογία ως εργαλείο για να κατανοήσουμε καλύτερα τον άνθρωπο, αρχίσαμε κάποιες φορές να την χρησιμοποιούμε ως υποκατάστατο κάθε πνευματικής αναζήτησης;

Μήπως αντί να μάθουμε «καταλαβαίνω γιατί έγινα έτσι και τώρα θα δουλέψω για να αλλάξω», μείναμε στο «έγινα έτσι επειδή μου έκαναν αυτό»;

Το πρώτο μπορεί να οδηγήσει στην ελευθερία. Το δεύτερο μπορεί να γίνει φυλακή.

Από την άλλη, μήπως κι εμείς οι πιστοί κάποιες φορές χρησιμοποιήσαμε την πίστη για να αποφύγουμε προβλήματα που χρειάζονταν πραγματική επιστημονική θεραπεία;

Η αλήθεια δεν φοβάται αυτές τις ερωτήσεις.

Ίσως λοιπόν το πραγματικό δίλημμα να μην είναι Πνευματικός ή ψυχολόγος;

Ίσως η πραγματική ερώτηση είναι:

Ψάχνω άνθρωπο που θα επιβεβαιώσει αυτό που ήδη πιστεύω για τον εαυτό μου ή πνευματική και ανθρώπινη αλήθεια που θα με βοηθήσει να δω τι πρέπει να αλλάξω, ακόμη κι όταν αυτή πονά;

Και ακόμη βαθύτερα:

Πότε ήταν η τελευταία φορά που, αντί να αναλύσουμε τι μας έκαναν όλοι οι άλλοι, ρωτήσαμε σοβαρά: «Χριστέ μου, τι πρέπει να αλλάξω εγώ;»

Γιατί μπορεί να αλλάξουν εκατό άνθρωποι γύρω μας. Αν όμως δεν αλλάξει τίποτα μέσα μας, θα κουβαλήσουμε τον ίδιο πόλεμο παντού.

Η ταπείνωση δεν είναι αδυναμία. Είναι η δύναμη να μπορείς να παραδεχθείς ότι έχεις ακόμη δρόμο.

Η μετάνοια δεν είναι ενοχή. Είναι η ελευθερία να μην είσαι καταδικασμένος να παραμείνεις αυτός που ήσουν.

Και η πίστη στον Χριστό, για εκείνον που πραγματικά πιστεύει, δεν είναι μια ακόμη τεχνική αυτοβελτίωσης.

Είναι μια πρόσκληση για κάτι πολύ μεγαλύτερο:

να πεθάνει ο παλιός άνθρωπος και να γεννηθεί ένας καινούργιος.

Πίστευε και μη, ερεύνα.

Δες την Πραγματικότητα.