Ο μεγαλύτερος αδελφός του ασώτου: όταν δεν αντέχουμε τη χαρά του άλλου
Ο πατέρας βγαίνει και προς τον γιο που έμεινε. Μια χριστιανική ανάγνωση της παραβολής για το δίκαιο παράπονο, την πικρία και τη δύσκολη χαρά της επιστροφής.
Ο μεγαλύτερος αδελφός του ασώτου γυρίζει από το χωράφι, ακούει μουσική και χορούς και μαθαίνει ότι ο αδελφός του επέστρεψε. Δεν μπαίνει στο σπίτι. Στην παραβολή του Χριστού, η επανένωση που γίνεται γιορτή για τον πατέρα γίνεται αφορμή θυμού για τον γιο που είχε μείνει κοντά του. Ο χαμένος γύρισε, αλλά ένας άλλος άνθρωπος βρίσκεται τώρα έξω από την πόρτα.
Το παράπονό του δεν είναι δύσκολο να το ακούσουμε: εγώ έμεινα, εγώ εργάστηκα, γιατί η γιορτή γίνεται για εκείνον; Η παραβολή δεν απαντά με περιφρόνηση στον κουρασμένο άνθρωπο. Ο πατέρας βγαίνει να τον συναντήσει. Εκεί αρχίζει το δυσκολότερο μέρος αυτής της χριστιανικής ανάγνωσης: να ζητήσουμε αναγνώριση για τον κόπο μας χωρίς να απαιτούμε, ως αντάλλαγμα, να μείνει ο άλλος για πάντα καταδικασμένος.
Ο μεγαλύτερος αδελφός του ασώτου μέσα στο πλήρες Ευαγγέλιο
Στο 15ο κεφάλαιο του κατά Λουκάν Ευαγγελίου, η αφήγηση αρχίζει με τους τελώνες και τους αμαρτωλούς που πλησιάζουν τον Ιησού και με τη διαμαρτυρία των Φαρισαίων και των γραμματέων ότι τους δέχεται και τρώει μαζί τους. Ακολουθούν το χαμένο πρόβατο, η χαμένη δραχμή και οι δύο γιοι. Η χαρά για εκείνον που βρίσκεται ξανά ενώνει τις τρεις παραβολές.
Ο νεότερος ζητά το μερίδιό του, φεύγει, σπαταλά την περιουσία και φτάνει στην πείνα. Επιστρέφει ομολογώντας την αμαρτία του. Ο πατέρας τον αγκαλιάζει και οργανώνει γιορτή. Δεν γιορτάζει τη σπατάλη· χαίρεται που ξαναβρήκε τον γιο του. Αυτή η διάκριση είναι ουσιώδης: η υποδοχή ενός ανθρώπου δεν κάνει σωστό ό,τι προηγήθηκε.
Πρόκειται για παραβολή, όχι για ρεπορτάζ μιας οικογένειας που μπορούμε να ταυτοποιήσουμε ιστορικά. Η εφαρμογή της στη δική μας ζωή είναι θεολογική και ηθική ερμηνεία. Δεν δίνει άδεια να βάζουμε εύκολα στους συγγενείς μας τις ταμπέλες του «ασώτου» ή του «ζηλόφθονου».
Από το «ο γιος σου» στο «ο αδελφός σου»
Ο μεγαλύτερος μιλά για χρόνια υπηρεσίας και υπακοής, αντιπαραβάλλοντας το κατσίκι που λέει ότι δεν πήρε ποτέ με τον μόσχο που ετοιμάστηκε για τον νεότερο. Το κείμενο καταγράφει τον λόγο του. Δεν μας δίνει ξεχωριστή απογραφή όλων των οικογενειακών παροχών για να εκδώσουμε δικαστική απόφαση υπέρ του ενός παιδιού.
Υπάρχει και μια λεπτομέρεια που εύκολα προσπερνάμε. Η αναφορά ότι ο νεότερος ξόδεψε την περιουσία με πόρνες εμφανίζεται στην κατηγορία του αδελφού, στον στίχο 30. Ο αφηγητής είχε μιλήσει γενικότερα για άσωτη ζωή. Τη διάκριση επισημαίνουν και οι ερμηνευτικές σημειώσεις της NET Bible. Δεν χρειάζεται να προσθέτουμε βεβαιότητες για να κάνουμε τον άλλο χειρότερο.
Ο θυμωμένος γιος λέει «ὁ υἱός σου οὗτος». Ο πατέρας απαντά «ὁ ἀδελφός σου οὗτος». Στη διαφορά αυτών των λίγων λέξεων βρίσκεται μια πρόσκληση: να μη σβήσουμε τη συγγένεια την ώρα που θυμόμαστε την αδικία. Στη χριστιανική ανάγνωση, ο άλλος δεν εξαντλείται στο λάθος του, ακόμη κι όταν το λάθος χρειάζεται να ειπωθεί καθαρά.
Η αγάπη δεν ζητά από τον κουρασμένο να γίνει αόρατος
Ο πατέρας δεν μένει μέσα να περιμένει υποταγή. Βγαίνει, παρακαλεί και αποκαλεί τον μεγαλύτερο παιδί του. Του θυμίζει ότι είναι πάντοτε μαζί του και πως όσα έχει είναι δικά του. Η πρόσκληση στη χαρά δεν συνοδεύεται από διαγραφή της θέσης του. Δεν χρειάζεται να χαθεί ο ένας γιος για να χωρέσει ο άλλος.
Ας σκεφτούμε ένα καθημερινό οικογενειακό δίλημμα, όχι μια καταγεγραμμένη μαρτυρία: το παιδί που ανέλαβε επί χρόνια τη φροντίδα των γονιών βλέπει να υποδέχονται θερμά έναν αδελφό που απουσίαζε. Μπορεί να χρειάζεται ξεκούραση, δίκαιο μοίρασμα ευθυνών και ένα ειλικρινές ευχαριστώ. Η απάντηση δεν είναι να του πουν απλώς να μη ζηλεύει. Αλλά ούτε η δική του ανακούφιση προϋποθέτει να απορριφθεί ο άνθρωπος που επιστρέφει.
Η ευθύνη παραμένει: όπως φωτίζει και η περίπτωση του Ζακχαίου και της αποκατάστασης της αδικίας, η μετάνοια δεν είναι τρόπος αποφυγής των συνεπειών. Και η συγχώρεση δεν σημαίνει ανοχή στην κακοποίηση. Η σημερινή παραβολή δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να εξαναγκάζεται ένας πληγωμένος άνθρωπος σε επικίνδυνη επανασύνδεση.
Η τελευταία απόφαση δεν γράφεται
Το Ευαγγέλιο δεν μας λέει αν ο μεγαλύτερος γιος μπήκε τελικά στη γιορτή. Δεν έχουμε δικαίωμα να επινοήσουμε ούτε συμφιλίωση ούτε οριστική απομάκρυνση. Το ανοιχτό τέλος αφήνει τον αναγνώστη απέναντι στη δική του στάση: μπορεί να παραμένει τυπικά κοντά στον πατέρα και συγχρόνως να αρνείται τη χαρά του;
Ένα μικρό βήμα είναι να χωρίσουμε, στην επόμενη δύσκολη συζήτηση, δύο πράγματα που συνήθως μπλέκουμε. Να πούμε συγκεκριμένα τι μας κούρασε και ποια βοήθεια ζητάμε, χωρίς να προσθέσουμε ότι ο άλλος δεν αξίζει καμία νέα αρχή. Και στην προσευχή να ζητήσουμε από τον Χριστό όχι να επικυρώσει τη σύγκρισή μας, αλλά να μας βοηθήσει να αγαπήσουμε χωρίς να κρύβουμε την αλήθεια.
Αν η επιστροφή του αδελφού μας μοιάζει με προσωπική ήττα, τι χρειάζεται να αλλάξει μέσα μας ώστε να μπορούμε να ζητάμε δικαιοσύνη και συγχρόνως να χαιρόμαστε που εκείνος ξανασηκώνεται; Τα δικά σας συμπεράσματα.
Το κείμενο αποτελεί ενυπόγραφη άποψη. Η θέση του συντάκτη ξεχωρίζει από τα επαληθεύσιμα στοιχεία και τις παραπομπές.
