Γονείς VS Δάσκαλοι: όταν οι μεγάλοι πολεμούν, τα παιδιά χάνουν το μέλλον τους

Γονείς και δάσκαλοι: Ο δάσκαλος έχασε την αξία του ή εμείς σταματήσαμε να του τη δίνουμε;

Για δεκαετίες ο δάσκαλος δεν ήταν απλώς ένας άνθρωπος που παρέδιδε ύλη. Ήταν σημείο αναφοράς. Δεν ήταν αλάνθαστος και δεν χρειάζεται να εξιδανικεύσουμε το παρελθόν. Υπήρχε όμως κάτι που σήμερα έχει αποδυναμωθεί επικίνδυνα: ο κοινωνικός ρόλος του εκπαιδευτικού είχε βάρος.

Σήμερα ένας δάσκαλος μπορεί να βρεθεί να πρέπει να εξηγήσει γιατί έβαλε χαμηλό βαθμό, γιατί έκανε παρατήρηση, γιατί ζήτησε πειθαρχία, γιατί επέβαλε έναν κανόνα. Και ορισμένες φορές η πρώτη ερώτηση δεν είναι «Τι έκανε το παιδί μου;» αλλά «Πώς τολμήσατε να μιλήσετε έτσι στο παιδί μου;».

Αυτό δεν είναι πάντα προστασία. Η προστασία ενός παιδιού δεν σημαίνει ότι του λέμε πως έχει πάντα δίκιο. Σημαίνει ότι είμαστε δίπλα του και όταν πρέπει να ακούσει πως έκανε λάθος.

Αν κάθε φορά που ένας δάσκαλος διορθώνει ένα παιδί ο γονιός ακυρώνει τον δάσκαλο, το παιδί μαθαίνει ότι κανένας έξω από το σπίτι του δεν έχει δικαίωμα να του ζητήσει ευθύνη. Αλλά η ζωή θα απαιτήσει πειθαρχία, συνεργασία, αντοχή, σεβασμό και ευθύνη.

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά

Δεν είναι όλοι οι γονείς υπερπροστατευτικοί και δεν είναι όλοι οι εκπαιδευτικοί άνθρωποι με όραμα. Ένας τίτλος σπουδών δεν κάνει αυτομάτως κάποιον παιδαγωγό.

Ο εκπαιδευτικός που βλέπει το παιδί σαν αριθμό καταλόγου, που μπαίνει στην τάξη μόνο για να «βγει η ύλη», που έχει χάσει κάθε ενδιαφέρον για τον άνθρωπο απέναντί του, δεν μπορεί να απαιτεί σεβασμό μόνο και μόνο επειδή βρίσκεται πίσω από μια έδρα.

Ο σεβασμός στον ρόλο είναι απαραίτητος. Αλλά ο ίδιος ο εκπαιδευτικός έχει ευθύνη να τιμά αυτόν τον ρόλο: να ξέρει, να προετοιμάζεται, να ακούει, να εμπνέει, να είναι δίκαιος και να επιβάλλει όρια χωρίς ταπείνωση.

Δεν διδάσκει μόνο μαθηματικά, ιστορία ή γλώσσα. Διδάσκει και με τον τρόπο που συμπεριφέρεται.

Και στη μέση βρίσκεται το παιδί

Γονείς και εκπαιδευτικοί μπορεί να μαλώνουν για το ποιος έχει δίκιο. Το παιδί όμως παρακολουθεί και μαθαίνει.

Αν ακούει στο σπίτι «ο δάσκαλός σου είναι άχρηστος», την επόμενη ημέρα πρέπει να καθίσει στην τάξη και να σεβαστεί τον άνθρωπο που ο ίδιος του ο γονιός μόλις απαξίωσε. Αν ο εκπαιδευτικός αντιμετωπίζει κάθε γονιό σαν ενοχλητικό αντίπαλο, πώς θα δημιουργηθεί εμπιστοσύνη;

Χωρίς να το καταλαβαίνουμε, μαθαίνουμε στο παιδί όχι υπευθυνότητα αλλά διαχείριση της σύγκρουσης των ενηλίκων προς όφελός του.

Το «δικό μου παιδί» δεν μπορεί να είναι πάντα αθώο

Το παιδί μας μπορεί να πει ψέματα, να αδικήσει, να προσβάλει, να χτυπήσει, να κοροϊδέψει, να μην έχει διαβάσει, να φερθεί άσχημα. Και εξακολουθεί να είναι το παιδί μας.

Η αγάπη δεν μειώνεται όταν αναγνωρίζουμε το λάθος του. Αγάπη είναι να μην το αφήσουμε να γίνει ενήλικας πιστεύοντας ότι κάθε συνέπεια είναι επίθεση εναντίον του.

Και ο δάσκαλος δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από την εξουσία της τάξης

Ο εκπαιδευτικός δεν έχει πάντα δίκιο επειδή είναι εκπαιδευτικός. Υπάρχουν λάθη, αδικίες και κακή συμπεριφορά. Όταν ο γονιός έρχεται με πραγματικό πρόβλημα, ο σωστός εκπαιδευτικός πρέπει να μπορεί να πει «Ας δούμε τι συνέβη» και, αν έκανε λάθος, «Έκανα λάθος.»

Αυτό είναι κύρος. Όχι η αδυναμία να αμφισβητηθείς.

Πότε η παιδεία έγινε απλώς ύλη;

Υπάρχει όμως και τρίτος πρωταγωνιστής: το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα.

Τι ακριβώς ζητάμε σήμερα από το σχολείο; Να μορφώσει; Να διαπαιδαγωγήσει; Να δημιουργήσει πολίτες; Να προετοιμάσει παιδιά για εξετάσεις; Να καλλιεργήσει κρίση; Να μεταδώσει ιστορική μνήμη; Να μάθει στο παιδί να σκέφτεται; Ή απλώς να ολοκληρώσει μια ύλη;

Ένα σχολείο μπορεί να έχει tablets, ψηφιακούς πίνακες και σύγχρονες αίθουσες και παρ' όλα αυτά να αποτυγχάνει να δημιουργήσει μορφωμένους ανθρώπους. Γιατί η πληροφορία δεν είναι παιδεία.

Παιδεία είναι να μπορείς να ξεχωρίσεις την πληροφορία από την προπαγάνδα. Να γνωρίζεις την ιστορία σου χωρίς να τη μετατρέπεις σε μίσος. Να αμφισβητείς χωρίς να γίνεσαι κυνικός. Να σέβεσαι χωρίς να υποτάσσεσαι τυφλά. Να έχεις δικαιώματα και ταυτόχρονα να καταλαβαίνεις ότι έχεις υποχρεώσεις.

Τι κάνουμε με την ιστορία;

Όταν αλλάζει η διδασκαλία της Ιστορίας, των αξιών και της συλλογικής μνήμης, η κοινωνία δικαιούται να ρωτά: Τι αφαιρέθηκε; Τι προστέθηκε; Γιατί; Με ποια επιστημονικά κριτήρια; Ποιος αποφάσισε; Τι παιδαγωγικό αποτέλεσμα επιδιώκουμε;

Δεν είναι σωστό να βαφτίζουμε κάθε αλλαγή «διαγραφή της Ιστορίας». Αλλά είναι εξίσου επικίνδυνο να θεωρούμε ότι η Ιστορία είναι απλώς ακόμη ένα σχολικό μάθημα χωρίς επίδραση στη συνείδηση ενός λαού.

Ο τρόπος που ένα παιδί μαθαίνει το παρελθόν επηρεάζει τον τρόπο που καταλαβαίνει το παρόν και τη θέση του μέσα σε αυτό.

Ένα παιδί χρειάζεται κάτι περισσότερο από «δικαιώματα»

Τα δικαιώματα είναι κατάκτηση και πρέπει να προστατεύονται. Αλλά ένα παιδί που ακούει μόνο για δικαιώματα και ποτέ για ευθύνη μεγαλώνει με μισή εκπαίδευση.

Έχω δικαίωμα να μιλήσω, αλλά και υποχρέωση να ακούσω. Έχω δικαίωμα να διαφωνήσω, όχι να εξευτελίσω. Έχω δικαίωμα στην προστασία, αλλά και ευθύνη για τις πράξεις μου.

Γι' αυτό χρειάζονται γονείς και δάσκαλοι μαζί.

Το παιδί χρειάζεται ενήλικες, όχι δύο αντίπαλα στρατόπεδα

Ένα παιδί δεν χρειάζεται έναν γονιό που θα πολεμά κάθε δάσκαλο ούτε έναν δάσκαλο που θα θεωρεί κάθε γονιό πρόβλημα.

Χρειάζεται να βλέπει ότι οι ενήλικες μπορούν να διαφωνήσουν και παρ' όλα αυτά να συνεργαστούν.

Να βλέπει και τους δύο να λένε:

«Δεν είμαστε εδώ για να κερδίσουμε ο ένας τον άλλον. Είμαστε εδώ για να κερδίσει το παιδί.»

Η αλλαγή πρέπει να ξεκινήσει και από τους δύο

Ο γονιός πρέπει να ξαναδώσει αξία στον εκπαιδευτικό. Όχι τυφλή εξουσία. Αξία. Να μην τον ακυρώνει μπροστά στο παιδί. Να ζητά εξηγήσεις όταν χρειάζεται, αλλά με σεβασμό. Να δέχεται ότι το παιδί του μπορεί να κάνει λάθος.

Ο εκπαιδευτικός πρέπει επίσης να ξανακερδίσει την αξία του. Με γνώση, παρουσία, δικαιοσύνη, προσωπικότητα, παιδαγωγική ευθύνη και ενδιαφέρον για το παιδί.

Και η Πολιτεία πρέπει να σταματήσει να ζητά από τους εκπαιδευτικούς να είναι ταυτόχρονα δάσκαλοι, ψυχολόγοι, γραμματείς και διαχειριστές κρίσεων χωρίς επαρκή υποστήριξη.

Η δική μας σκέψη

Ίσως τελικά το πρόβλημα της ελληνικής παιδείας να μην βρίσκεται μόνο στα βιβλία. Ίσως βρίσκεται στην απώλεια κοινού σκοπού.

Η οικογένεια τραβά από τη μία. Το σχολείο από την άλλη. Η Πολιτεία αλλάζει κατευθύνσεις. Η κοινωνία απαιτεί αποτελέσματα. Και το παιδί βρίσκεται στη μέση.

Δεν χρειαζόμαστε επιστροφή σε μια εποχή φόβου απέναντι στον δάσκαλο. Δεν χρειαζόμαστε όμως ούτε μια εποχή όπου ο δάσκαλος φοβάται να κάνει τον δάσκαλο.

Χρειαζόμαστε συμμαχία. Κοινές αξίες. Κοινά όρια. Εμπιστοσύνη που ελέγχει αλλά δεν εξευτελίζει. Αυστηρότητα που διορθώνει αλλά δεν συντρίβει.

Ο στόχος είναι να βγει από το σχολείο ένας νέος άνθρωπος με γνώση, κρίση, προσωπικότητα, περηφάνια, ήθος, όραμα και τη δύναμη να δημιουργήσει κάτι καλύτερο από αυτό που του παραδώσαμε.

Και πριν κατηγορήσουμε άλλη μία φορά τον δάσκαλο, τον γονιό, το υπουργείο ή «τη σημερινή νεολαία», ας απαντήσουμε:

Τι άνθρωπο θέλουμε πραγματικά να μεγαλώσουμε;

Θέλουμε δάσκαλο με κύρος ή έναν φοβισμένο υπάλληλο που απλώς αποφεύγει τις καταγγελίες;

Θέλουμε γονείς συμμάχους του σχολείου ή μόνιμους δικηγόρους των παιδιών τους ακόμη και όταν αυτά κάνουν λάθος;

Διδάσκουμε στα παιδιά μας τι να σκέφτονται ή τους μαθαίνουμε πώς να σκέφτονται;

Και ίσως το σημαντικότερο:

Αν γονείς, δάσκαλοι και Πολιτεία συνεχίσουν να τραβούν το παιδί ο καθένας προς διαφορετική κατεύθυνση, πόσο ακόμα θα κάνουμε ότι δεν βλέπουμε πως τελικά εκείνο είναι που σκίζεται στη μέση;

Η αλλαγή ξεκινά στο σπίτι. Ξεκινά στην τάξη. Ξεκινά όταν ένας γονιός αποφασίζει να ακούσει πριν επιτεθεί. Όταν ένας δάσκαλος θυμάται γιατί έγινε δάσκαλος. Όταν ένας μαθητής μαθαίνει ότι η αξία του δεν βρίσκεται μόνο στον βαθμό του αλλά και στον χαρακτήρα του.

Το παιδί δεν είναι το πεδίο της μάχης μας. Είναι ο λόγος που πρέπει να σταματήσουμε να πολεμάμε.

Πίστευε και μη, ερεύνα.

Δες την Πραγματικότητα.