Ελληνική σημαία: πότε έγινε ύποπτη η ίδια μας η πατρίδα;

Ελληνική σημαία: πότε έγινε ύποπτη η ίδια μας η πατρίδα;

Η ελληνική σημαία δεν είναι ένα κομμάτι ύφασμα. Δεν είναι ένα απλό σύμβολο κρατικής τυπικότητας, ούτε ένα αντικείμενο για παρελάσεις δύο ή τρεις φορές τον χρόνο. Είναι μνήμη, αίμα, αγώνας, θυσία, οικογένεια, ιστορία, ταυτότητα. Είναι το σημάδι με το οποίο μεγάλωσαν γενιές Ελλήνων και το οποίο κουβαλά μέσα του κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια νομική ρύθμιση. Κι όμως, όλο και περισσότεροι πολίτες νιώθουν ότι στην Ελλάδα του σήμερα η σημαία δεν αντιμετωπίζεται ως κοινό εθνικό σύμβολο, αλλά σχεδόν ως ενοχλητική υπενθύμιση μιας ταυτότητας που κάποιοι θα ήθελαν πιο αδύναμη, πιο σιωπηλή, πιο ακίνδυνη.

Με αφορμή τη συγκεκριμένη δημόσια ομιλία που κυκλοφορεί ευρέως στα κοινωνικά δίκτυα, όπου ακούγονται βαριές καταγγελίες για δίωξη πολίτη εξαιτίας της έπαρσης της ελληνικής σημαίας, επανέρχεται ένα ερώτημα που δεν θα έπρεπε καν να τίθεται σε μια ελεύθερη πατρίδα. Έχει τελικά ο Έλληνας δικαίωμα να υψώνει τη σημαία του χωρίς να αισθάνεται ύποπτος, ελεγχόμενος ή στοχοποιημένος; Και αν η απάντηση είναι ναι, τότε γιατί ένα τόσο αυτονόητο δικαίωμα μοιάζει σήμερα να χρειάζεται απολογία;

Η ομιλία στην οποία αναφερόμαστε δεν εκφράζει απλώς αγανάκτηση. Εκφράζει κάτι βαθύτερο, ένα συσσωρευμένο αίσθημα ότι κάθε τι εθνικό, ελληνικό, πατριωτικό, παραδοσιακό ή ιστορικά φορτισμένο αντιμετωπίζεται πλέον με δυσπιστία. Σαν να πρέπει πρώτα να αποδείξεις ότι η αγάπη σου για την πατρίδα δεν είναι επικίνδυνη. Σαν να ζητείται από τον Έλληνα να αγαπά τον τόπο του όσο δεν ενοχλεί, όσο δεν μιλά πολύ, όσο δεν θυμίζει πολλά, όσο δεν σηκώνει πολύ ψηλά αυτό που τον συνέχει.

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι βασικό. Ο νόμος 851/1978 ρυθμίζει το πλαίσιο για την εθνική σημαία, τον τρόπο και τις περιπτώσεις επίσημης ανάρτησής της, καθώς και τις υποχρεώσεις σεβασμού προς το εθνικό σύμβολο. Δεν πρόκειται δηλαδή για έναν νόμο που καθιερώνει απαγόρευση αγάπης προς τη σημαία ή που μετατρέπει αυτομάτως κάθε ιδιωτική ανάρτησή της σε παράνομη πράξη. Αν υπάρχει σε μια συγκεκριμένη υπόθεση διοικητική ή ποινική εμπλοκή, αυτή πρέπει να ελεγχθεί με απόλυτη διαφάνεια, με καθαρά νομικά δεδομένα και χωρίς πολιτικές υπεκφυγές. Το κρίσιμο λοιπόν δεν είναι να δημιουργείται φθηνή ένταση, αλλά να ειπωθεί καθαρά τι ακριβώς συνέβη, με ποιο σκεπτικό κινήθηκε η διοίκηση, ποια αρχή παρενέβη, ποιον νόμο επικαλέστηκε και αν η αντίδραση του κράτους ήταν θεσμικά δικαιολογημένη ή πολιτικά υπερβολική.

Εκεί βρίσκεται και η ουσία. Διότι το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο η ίδια η υπόθεση, αλλά το κλίμα που δημιουργεί. Όταν ένας πολίτης ακούει ότι κάποιος μπλέχτηκε επειδή ύψωσε την ελληνική σημαία, ακόμη κι αν δεν γνωρίζει όλες τις δικονομικές λεπτομέρειες, μένει με ένα πολύ καθαρό μήνυμα. Ότι το κράτος δείχνει περισσότερη ευαισθησία απέναντι στο να περιορίσει ή να αποθαρρύνει το εθνικό φρόνημα, παρά να το αγκαλιάσει ως φυσικό μέρος της δημοκρατικής ζωής. Κι αυτό είναι πολιτικά τεράστιο θέμα.

Γιατί η σημαία δεν είναι κομματικό πανό. Δεν ανήκει σε κυβέρνηση, σε κόμμα, σε υπουργείο, σε ιδεολογική ομάδα ή σε τηλεοπτικό πάνελ. Ανήκει στο έθνος. Ανήκει στη μνήμη των πεσόντων, στις γιαγιάδες και στους παππούδες που σήκωσαν μια χώρα από τις στάχτες της, στους δασκάλους που τη δίδαξαν, στα παιδιά που τη ζωγραφίζουν, στους ναυτικούς που την κουβαλούν στα κύματα, στους στρατιώτες που την χαιρετούν, στους Έλληνες της διασποράς που τη βλέπουν και δακρύζουν. Όταν λοιπόν ο πολίτης νιώθει ότι για τη σημαία του πρέπει να φοβάται, τότε δεν έχει τραυματιστεί μόνο μια τυπική ελευθερία. Έχει τραυματιστεί ο ψυχικός δεσμός του λαού με το ίδιο του το κράτος.

Κι εδώ αρχίζει η πιο δύσκολη συζήτηση. Μήπως πράγματι τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια σταθερή αποδυνάμωση κάθε υγιούς εθνικής συνείδησης; Μήπως έχουμε μπει σε μια εποχή όπου ο πατριωτισμός θεωρείται από κάποιους παρωχημένος, άβολος ή ακόμη και ύποπτος; Μήπως το εθνικό σύμβολο γίνεται αποδεκτό μόνο σε πολύ ελεγχόμενες, αποστειρωμένες, επίσημες στιγμές, ενώ έξω από αυτές θεωρείται υπερβολή, πρόκληση ή «μήνυμα» που πρέπει να ερμηνευθεί πολιτικά;

Αν η κοινωνία φτάσει να βλέπει τη σημαία της μόνο ως κρατικό αξεσουάρ και όχι ως στοιχείο ταυτότητας, τότε κάτι έχει βαθιά ραγίσει. Γιατί δεν μιλάμε απλώς για ένα τυπικό δικαίωμα σημαιοστολισμού. Μιλάμε για το αν η ίδια η πολιτεία σέβεται το συναίσθημα του πολίτη όταν αυτό εκφράζεται μέσα από το κορυφαίο εθνικό σύμβολο. Και μιλάμε επίσης για το αν η κυβέρνηση, τα υπουργεία και συνολικά ο κρατικός μηχανισμός κατανοούν ότι σε καιρούς κρίσης η πατρίδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν αμήχανη λέξη που πρέπει να μπαίνει πάντα σε εισαγωγικά.

Η συγκεκριμένη ομιλία, πέρα από τον έντονο και καταγγελτικό της τόνο, αναδεικνύει και κάτι ακόμη. Την υποψία ενός μεγάλου μέρους της κοινωνίας ότι οτιδήποτε ελληνικό, ιστορικό και εθνικά έντονο λασπώνεται, παραμερίζεται ή απονευρώνεται συστηματικά. Ότι η ιστορική μνήμη ενοχλεί όταν δεν είναι τουριστικό προϊόν. Ότι το εθνικό φρόνημα είναι αποδεκτό μόνο όταν δεν έχει πυγμή. Ότι ο πατριωτισμός γίνεται εύκολα στόχος ειρωνείας, διαστρέβλωσης ή διοικητικής ψυχρότητας. Και όταν αυτά συσσωρεύονται, δεν γεννούν απλώς διαφωνία. Γεννούν αποξένωση.

Ο πολίτης αρχίζει να αισθάνεται κυνηγημένος μέσα στο ίδιο του το σπίτι. Σαν να του λένε ότι μπορεί να έχει γνώμη, αλλά όχι πολλή. Μπορεί να αγαπά την Ελλάδα, αλλά όχι έντονα. Μπορεί να μιλά για ιστορία, αλλά όχι με πάθος. Μπορεί να σηκώνει σημαία, αλλά ίσως μόνο όταν το επιτρέπει το πρωτόκολλο, το ύφος της εποχής ή η ανοχή των «ειδικών». Αυτό δεν είναι υγιής δημοκρατία. Είναι μια κοινωνία που ντρέπεται για τα πιο βαθιά της θεμέλια.

Δεν βοηθά επίσης το γεγονός ότι ο δημόσιος λόγος συχνά λειτουργεί με δύο μέτρα και δύο σταθμά. Άλλες ταυτότητες, άλλες ευαισθησίες, άλλα σύμβολα προστατεύονται έως υπερβολής. Οτιδήποτε θεωρείται «δικαίωμα έκφρασης» γίνεται ανεκτό, ακόμη κι όταν προκαλεί βαθιά κοινωνική ένταση. Όταν όμως έρχεται η σειρά του ελληνικού συμβόλου, του ελληνικού ιστορικού αντανακλαστικού, της εθνικής περηφάνειας, τότε ξαφνικά εμφανίζονται επιφυλάξεις, διαδικασίες, ερμηνείες και μία παγωμένη γραφειοκρατική γλώσσα που τελικά ακούγεται σαν επίπληξη προς τον ίδιο τον Έλληνα.

Εδώ ακριβώς χρειάζεται ψυχραιμία αλλά και καθαρότητα. Δεν έχει ανάγκη η σημαία από φανατισμό. Δεν έχει ανάγκη από κραυγές. Έχει ανάγκη από σεβασμό. Και ο σεβασμός αυτός ξεκινά από την ίδια την πολιτεία. Αν το κράτος δεν μπορεί να αποδείξει ότι προστατεύει την εθνική σημαία όχι μόνο ως αντικείμενο νομοθεσίας αλλά και ως ζωντανό σύμβολο εθνικής αυτοσυνειδησίας, τότε αποτυγχάνει σε κάτι πολύ βαθύτερο από τη διοίκηση. Αποτυγχάνει να εμπνεύσει εμπιστοσύνη.

Υπάρχει και μια ακόμη πικρή αλήθεια. Ο Έλληνας δεν εξοργίζεται μόνο επειδή ακούει για μια πιθανή δίωξη. Εξοργίζεται γιατί αναγνωρίζει ένα μοτίβο. Βλέπει μια ευρύτερη εικόνα στην οποία συχνά αισθάνεται ότι η δική του ιστορία, η δική του παράδοση, η δική του πίστη, τα δικά του σύμβολα βρίσκονται μονίμως υπό αμφισβήτηση, ενώ όλα τα υπόλοιπα απαιτούν άκριτο σεβασμό. Βλέπει ένα κράτος που πολλές φορές μοιάζει περισσότερο έτοιμο να εξηγήσει γιατί ο πολίτης δεν πρέπει να κάνει κάτι πατριωτικό, παρά να υπερασπιστεί το δικαίωμά του να το κάνει με περηφάνια και καθαρότητα.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο νομικό. Είναι ηθικό, πολιτικό και βαθιά εθνικό. Θέλουμε μια Ελλάδα όπου η σημαία θα σηκώνεται ελεύθερα, με σεβασμό και περηφάνια, ή μια Ελλάδα όπου ο πολίτης θα κοιτά πρώτα δεξιά και αριστερά πριν δείξει δημόσια ότι αγαπά τον τόπο του; Θέλουμε ένα κράτος που να συνδέεται με το έθνος ή έναν μηχανισμό που αντιμετωπίζει το έθνος σχεδόν σαν πρόβλημα προς διαχείριση; Θέλουμε υπουργεία που να υπηρετούν την ιστορική συνέχεια του τόπου ή διοικήσεις που απλώς διαχειρίζονται την εθνική μνήμη σαν κάτι ενοχλητικά βαρύ;

Όποια κι αν είναι η πλήρης νομική αλήθεια της συγκεκριμένης υπόθεσης, ένα πράγμα είναι βέβαιο. Όταν ανοίγει δημόσια μια τέτοια συζήτηση, η κυβέρνηση οφείλει να μιλήσει καθαρά. Όχι γενικά και αόριστα. Να μιλήσει συγκεκριμένα. Να εξηγήσει αν πράγματι διώχθηκε πολίτης, για ποια ακριβώς πράξη, με βάση ποια διαδικασία, από ποια αρχή και γιατί. Και αν έχει δημιουργηθεί η εντύπωση ότι το κράτος κυνηγά τον πολίτη επειδή ύψωσε την ελληνική σημαία, τότε το βάρος της αποκατάστασης πέφτει πρώτα στο ίδιο το κράτος.

Γιατί στο τέλος της ημέρας η υπόθεση αυτή ακουμπά μια πληγή μεγαλύτερη από το περιστατικό. Ακουμπά την αίσθηση ότι ό,τι εθνικό πρέπει όλο και πιο συχνά να δικαιολογείται, ενώ θα έπρεπε να τιμάται. Ακουμπά την αίσθηση ότι η ελληνικότητα αποσύρεται από τον δημόσιο χώρο όχι με μία βίαιη κίνηση, αλλά με μικρές, συνεχείς αποδυναμώσεις. Λίγη ειρωνεία εδώ, λίγη απονομιμοποίηση εκεί, λίγη διοικητική αυστηρότητα παραπέρα, και στο τέλος ο πολίτης αρχίζει να εσωτερικεύει το μήνυμα ότι ίσως είναι πιο ασφαλές να σωπάσει.

Αλλά η σημαία δεν ζητά σιωπή. Ζητά μνήμη. Ζητά σεβασμό. Ζητά λεβεντιά. Ζητά να μη φοβηθεί ο λαός να είναι αυτό που είναι. Κι αν φτάσαμε να ρωτάμε αν επιτρέπεται στον Έλληνα να σηκώνει τη σημαία του, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο νομικό. Είναι πρόβλημα αυτοσυνειδησίας, πολιτικής βούλησης και εθνικής αξιοπρέπειας.

Πόσο ακόμη θα κρύβουμε ότι μεγάλο μέρος της κοινωνίας νιώθει πως το εθνικό φρόνημα λασπώνεται; Πόσο ακόμη θα παριστάνουμε ότι δεν βλέπουμε την αποστροφή προς οτιδήποτε μυρίζει Ελλάδα, παράδοση, ιστορική συνέχεια και πατριωτισμό; Πόσο ακόμη θα αφήνουμε τον πολίτη να αισθάνεται ξένος μέσα στην ίδια την πατρίδα του;

Η ελληνική σημαία δεν είναι απαγορευμένη αξία. Αν κάποιοι την έκαναν να μοιάζει έτσι στα μάτια της κοινωνίας, τότε δεν έχουμε απλώς μια λάθος εικόνα. Έχουμε σοβαρό πολιτικό και εθνικό πρόβλημα. Και όσο δεν απαντάται καθαρά, η αγανάκτηση δεν θα σβήνει. Θα μεγαλώνει.

Γιατί στο τέλος δεν μιλάμε μόνο για ένα πανί σε έναν ιστό. Μιλάμε για το αν ο Έλληνας έχει ακόμη το δικαίωμα να στέκεται όρθιος απέναντι στην ιστορία του, να την τιμά δημόσια και να λέει χωρίς φόβο ότι αυτή η σημαία είναι δική του, του ανήκει και δεν θα την κατεβάσει κανείς από την ψυχή του.

Πίστευε και μη, ερεύνα. Δες την Πραγματικότητα.