Ελλάδα από μήνα σε μήνα: το 64% δεν έχει οικονομική ανάσα και οι νέοι αναβάλλουν παιδί ή σκέφτονται τη φυγή

64% μήνα με μήνα Ελλάδα: Οι αριθμοί που περιγράφουν μια ζωή σε διαρκή αναμονή

Στην έρευνα, το 69% θεωρεί το κόστος ζωής το σημαντικότερο πρόβλημα, το 88% χαρακτηρίζει υψηλό το ενεργειακό κόστος και μόλις το 50% λέει ότι θα μπορούσε να αντιμετωπίσει ένα έκτακτο έξοδο 300 ευρώ. Το 63% δεν είχε προγραμματίσει διακοπές και το 62% δεν μπορούσε να πληρώσει τις δραστηριότητες αναψυχής που θα ήθελε. Η στέρηση δεν είναι πια μόνο έλλειψη αγαθών· είναι έλλειψη ανάπαυσης, κοινωνικότητας και ορίζοντα.

Το 74% απαντά ότι η καθημερινότητα χαρακτηρίζεται από μιζέρια, ενώ το 62% αναμένει επιδείνωση της οικονομίας και μόλις το 11% βελτίωση. Αυτές είναι αντιλήψεις των ερωτηθέντων, όχι πρόβλεψη οικονομικού μοντέλου. Η διάκριση είναι κρίσιμη: δεν αποδεικνύουν τι θα συμβεί, αποκαλύπτουν όμως πόσο βαθιά έχει διαβρωθεί η εμπιστοσύνη ότι η προσωπική προσπάθεια αρκεί για να φέρει πρόοδο.

Η εικόνα συναντά σκληρά ευρωπαϊκά δεδομένα. Η Eurostat κατέγραψε για το 2024 ότι η Ελλάδα είχε το υψηλότερο ποσοστό υπερβολικής επιβάρυνσης από το κόστος στέγασης στην ΕΕ, 28,9%, ενώ 43% βρισκόταν σε καθυστέρηση στεγαστικού, ενοικίου ή λογαριασμών κοινής ωφέλειας. Η στεγαστική κρίση και τα νέα όρια στις βραχυχρόνιες μισθώσεις δεν είναι αφηρημένη αγορά· είναι ο μηχανισμός που καταπίνει το εισόδημα πριν αρχίσει ο μήνας.

Όταν το έκτακτο έξοδο των 300 ευρώ γίνεται απειλή, η ελευθερία του πολίτη περιορίζεται πριν εμφανιστεί οποιαδήποτε επίσημη απαγόρευση.

Από την οικονομική πίεση στην ψυχική φθορά και στη δημογραφική υποχώρηση

Το 66% συνδέει την οικονομική αβεβαιότητα με επιβάρυνση της ψυχικής υγείας. Αυτό δεν αποτελεί ιατρική διάγνωση για κάθε συμμετέχοντα, αλλά αποτυπώνει μια σχέση που βιώνεται καθημερινά: αϋπνία, σύγκρουση στο σπίτι, φόβος για τον επόμενο λογαριασμό και ντροπή επειδή η οικογένεια δεν μπορεί να ακολουθήσει όσα θεωρούνται αυτονόητα. Το πρόβλημα δεν θεραπεύεται με τη συμβουλή “σκέψου θετικά” όταν η αιτία παραμένει υλική.

Η αναβολή παιδιού από το 43% των νέων για οικονομικούς λόγους δεν σημαίνει ότι το κόστος είναι η μοναδική αιτία της υπογεννητικότητας. Δείχνει όμως ότι μισθός, κατοικία, χρόνος και φροντίδα σχηματίζουν ένα αδιαπέραστο σύνορο. Όποιος ζητά από τους νέους να κάνουν οικογένεια, αλλά αφήνει τη στέγη να απορροφά δυσανάλογο εισόδημα και τη σταθερή εργασία να μοιάζει προνόμιο, μεταφέρει την ευθύνη στο θύμα της πολιτικής αποτυχίας.

Το 48% των 17 έως 34 που σκέφτηκε σοβαρά τη μετανάστευση δεν έχει κατ’ ανάγκη αποφασίσει να φύγει. Η πρόθεση, όμως, είναι πολιτικό δεδομένο. Συνδέεται με την εικόνα των νέων εκτός εργασίας και εκπαίδευσης: μια χώρα που εκπαιδεύει ανθρώπους και ύστερα τους προσφέρει χαμηλή προοπτική χάνει όχι μόνο εργαζομένους, αλλά γονείς, κοινότητες και δημιουργική δύναμη.

Ποιος έχει την ευθύνη, και ποιες εύκολες εξηγήσεις πρέπει να απορριφθούν

Δεν είναι σοβαρό να κατηγορείται μια ολόκληρη γενιά ως “βολεμένη” όταν η σχέση μισθού και ενοικίου έχει γίνει τόσο δυσμενής. Δεν είναι επίσης τεκμηριωμένο να εξηγείται κάθε κοινωνική πληγή από ένα μοναδικό “σχέδιο”. Οι αποδείξεις δείχνουν συγκεκριμένες πολιτικές ανεπάρκειες: αργή ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας, χαμηλή αγοραστική δύναμη, ασταθή εργασία, ακριβή ενέργεια, άνιση πρόσβαση σε φροντίδα και αδύναμους μηχανισμούς ελέγχου της αγοράς.

Η εξουσία κρίνεται από το αποτέλεσμα, όχι από τον αριθμό των ανακοινώσεων. Ένα επίδομα μπορεί να ανακουφίσει, αλλά αν το ενοίκιο απορροφά την αύξηση και οι βασικές υπηρεσίες παραμένουν ακριβές, το νοικοκυριό επιστρέφει στο ίδιο σημείο. Η ανάλυση των εξαγγελιών της ΔΕΘ έθεσε ακριβώς αυτό το μέτρο: τι μένει στην τσέπη αφού πληρωθούν οι ανελαστικές ανάγκες.

Υπάρχει και προσωπική ευθύνη: οικονομικός προγραμματισμός, αλληλεγγύη, αποφυγή του τζόγου και της επίδειξης που πουλά εύκολη επιτυχία. Όμως η ηθική δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι της πολιτείας. Ο άνθρωπος χρειάζεται χαρακτήρα για να σταθεί, και θεσμούς που δεν τιμωρούν τη συνέπεια. Πίστη, οικογένεια και κοινότητα μπορούν να δώσουν νόημα· δεν αντικαθιστούν δίκαιο μισθό και προσιτή κατοικία.

Τι μπορεί να γίνει χωρίς μεγάλα λόγια

Χρειάζεται μετρήσιμο πρόγραμμα κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, έλεγχος των δηλωμένων μισθωμάτων και των συνθηκών κατοικίας, κίνητρα για μακροχρόνια μίσθωση που αξιολογούνται ως προς το τελικό ενοίκιο και σταθερές υπηρεσίες φύλαξης παιδιών. Στην εργασία χρειάζονται αποτελεσματικοί έλεγχοι, προβλέψιμο ωράριο και σύνδεση των μισθών με την πραγματική παραγωγικότητα και το κόστος βασικής διαβίωσης.

Τα μέτρα πρέπει να κρίνονται με δημόσιους δείκτες: ποσοστό εισοδήματος που πηγαίνει στη στέγη, νοικοκυριά που μπορούν να καλύψουν έκτακτο έξοδο, νέοι που επιστρέφουν ή μένουν, χρόνος αναμονής για παιδικό σταθμό. Χωρίς απολογισμό, κάθε νέα ανακοίνωση κινδυνεύει να γίνει επικοινωνία πάνω στην ίδια πληγή.

Θα δεχθούμε ως φυσιολογική μια Ελλάδα όπου ο νέος επιλέγει ανάμεσα σε παιδί, σπίτι και φυγή ή θα απαιτήσουμε πολιτική που να ξανακάνει τη δημιουργία ζωής ρεαλιστική επιλογή; Τα δικά σας συμπεράσματα.