489.307 αιγοπρόβατα θανατώθηκαν για την ευλογιά: η υγειονομική άμυνα που έγινε κοινωνική καταστροφή

Ευλογιά αιγοπροβάτων: Οι αριθμοί είναι επίσημοι και είναι συντριπτικοί

Στις 12 Ιουνίου 2026 το ΥΠΑΑΤ ανακοίνωσε ότι η ευλογιά των αιγοπροβάτων είχε προσβάλει 2.690 εκτροφές, με 2.179 επιβεβαιωμένα κρούσματα και 489.307 θανατώσεις. Μόνο στο διάστημα 25 Μαΐου έως 7 Ιουνίου καταγράφηκαν επτά νέα κρούσματα, εννέα πληγείσες εκτροφές και 553 θανατώσεις. Η νόσος παρουσίαζε αποκλιμάκωση σε σχέση με το φθινόπωρο του 2025, αλλά δεν είχε εξαφανιστεί.

Την ίδια ημερομηνία, για τον αφθώδη πυρετό στη Λέσβο, οι υπηρεσίες είχαν εξετάσει 1.725 εκτροφές και 71.029 ζώα. Είχαν εντοπιστεί 119 κρούσματα σε 189 θετικές εκτροφές και είχαν θανατωθεί 47.743 ζώα. Τα δύο μεγέθη δεν πρέπει να συγχέονται, γιατί αφορούν διαφορετικές νόσους και πεδία. Μαζί, όμως, δείχνουν το πρωτοφανές βάρος που σηκώνει η ελληνική κτηνοτροφία.

Η βιοασφάλεια προστατεύει το εθνικό κοπάδι. Η αδιαφάνεια καταστρέφει την εμπιστοσύνη εκείνων που καλούνται να την εφαρμόσουν.

Γιατί θανατώνεται ολόκληρη η εκτροφή

Η ευλογιά προβάτων και αιγών μεταδίδεται εύκολα μεταξύ ευαίσθητων ζώων. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για νοσήματα κατηγορίας Α προβλέπει αυστηρό περιορισμό, ζώνες προστασίας και θανάτωση των ζώων των ευαίσθητων ειδών στην προσβεβλημένη εγκατάσταση, με στόχο να μη γίνει η εστία μόνιμη πηγή διασποράς. Το μέτρο δεν αποτελεί τιμωρία του παραγωγού και δεν εφαρμόζεται επειδή κάθε ζώο έχει ήδη συμπτώματα.

Αυτό εξηγεί τη λογική, όχι την ποιότητα της εφαρμογής. Η έγκαιρη ανίχνευση, η ταχύτητα των εργαστηριακών αποτελεσμάτων, η απολύμανση, ο έλεγχος μετακινήσεων, η ιχνηλάτηση οχημάτων και εμπόρων και η επάρκεια των κτηνιατρικών υπηρεσιών καθορίζουν πόσα κοπάδια θα χρειαστεί τελικά να χαθούν. Όσο αργεί το σύστημα, τόσο βαρύτερο γίνεται το μέτρο που πληρώνει ο τελευταίος κρίκος.

Η EFSA κατέγραψε καθυστερήσεις και τον ρόλο των μετακινήσεων

Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων σημείωσε τον Φεβρουάριο του 2026 ότι η πρωτοφανής ένταση της ευλογιάς στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία μπορεί να συνδέεται με καθυστερήσεις στην ανίχνευση ή αναφορά και με μετακινήσεις ζώων, νόμιμες ή ανεξέλεγκτες, που συντηρούν τη μετάδοση. Η διατύπωση είναι εκτίμηση κινδύνου, όχι δικαστική καταδίκη συγκεκριμένου φορέα. Είναι, όμως, σαφής προειδοποίηση ότι η επιδημία δεν εξηγείται μόνο από την τύχη.

Το ΥΠΑΑΤ αναφέρει 65.263 ελέγχους από την 1η Φεβρουαρίου 2026, 84 παραβάσεις και 109 συλλήψεις. Η κοινωνία χρειάζεται περισσότερα: γεωγραφικό και χρονικό απολογισμό, χρόνο από αναφορά έως επιβεβαίωση, διαδρομές παράνομων μετακινήσεων, επιβληθείσες κυρώσεις και δημόσια αξιολόγηση της στελέχωσης κάθε περιφερειακής κτηνιατρικής υπηρεσίας.

Το εμβόλιο δεν είναι μαγικό κουμπί, αλλά δεν μπορεί να είναι απαγορευμένη συζήτηση

Η EFSA εξέτασε διαθέσιμα ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια και ανέφερε ισχυρή προστασία, συνήθως 80% έως 100%, με σημαντική μείωση του πολλαπλασιασμού και της αποβολής του ιού. Η ίδια αξιολόγηση μελέτησε διαφορετικά σενάρια εμβολιασμού για Ελλάδα και Βουλγαρία. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εκτροφή πρέπει να εμβολιαστεί αύριο χωρίς σχέδιο.

Ο εμβολιασμός επηρεάζει την επιτήρηση, την πιστοποίηση απαλλαγής από τη νόσο και το εμπόριο. Χρειάζεται κατάλληλο προϊόν, εφοδιαστική αλυσίδα, σήμανση, κάλυψη και σχέδιο εξόδου. Μετά από σχεδόν μισό εκατομμύριο θανατώσεις, όμως, η κυβέρνηση οφείλει να δημοσιεύσει τη δική της τεχνική αξιολόγηση: ποια σενάρια εξέτασε, με ποια κριτήρια, ποιο κόστος υπολόγισε και γιατί επέλεξε ή απέρριψε κάθε δυνατότητα.

Η αποζημίωση του ζώου δεν ξαναχτίζει το κοπάδι

Τον Απρίλιο το ΥΠΑΑΤ ανακοίνωσε πληρωμή 22,76 εκατομμυρίων ευρώ σε 849 δικαιούχους για ζώα που θανατώθηκαν λόγω ευλογιάς και αφθώδους πυρετού. Τον Μάιο ακολούθησαν 3,63 εκατομμύρια ευρώ σε 226 κτηνοτρόφους. Το Υπουργείο ανέφερε επίσης ότι είχαν δοθεί πάνω από 100 εκατομμύρια ευρώ μόνο για θανατωθέντα ζώα.

Ο παραγωγός, όμως, δεν χάνει μόνο την εμπορική αξία της ημέρας. Χάνει γαλακτοπαραγωγή μηνών, επιλεγμένες γενεαλογίες, πελατεία, συμβόλαια, ζωοτροφές που έμειναν χωρίς χρήση και χρόνο μέχρι να επιτραπεί και να χρηματοδοτηθεί η ανασύσταση. Η πραγματική αποζημίωση πρέπει να μετρά τη βιωσιμότητα μετά την πληρωμή: πόσες εκτροφές ξανάνοιξαν, με πόσα ζώα και πόσοι άνθρωποι εγκατέλειψαν οριστικά.

Η απώλεια περνά από το χωριό στο ράφι

Η αιγοπροβατοτροφία στηρίζει γάλα, κρέας, τυροκομεία, ζωοτροφές, μεταφορές και εργασία σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν πολλές εναλλακτικές. Η απότομη μείωση του ζωικού κεφαλαίου μπορεί να πιέσει την προσφορά και την τιμή, αλλά η σχέση δεν είναι αυτόματη: επηρεάζεται από αποθέματα, εισαγωγές, συμβόλαια και τη δύναμη των ενδιάμεσων. Γι’ αυτό χρειάζονται ανοικτά στοιχεία παραγωγής και τιμών, όχι προφητείες.

Χρειάζεται επίσης έλεγχος ιχνηλασιμότητας ώστε η έλλειψη να μη γίνει ευκαιρία για παραπλανητική ελληνοποίηση. Η προστασία του κτηνοτρόφου και του καταναλωτή συναντιούνται στο ίδιο σημείο: να γνωρίζουμε τι παράγεται, από πού προέρχεται και ποιος κρατά το μεγαλύτερο μέρος της τελικής τιμής.

Συμπέρασμα: η χώρα οφείλει απολογισμό πριν ζητήσει άλλη μία θυσία

Η υποχρεωτική θανάτωση μπορεί να είναι επιστημονικά αναγκαία σε μια συγκεκριμένη εστία. Δεν μπορεί να γίνεται διοικητικό αντανακλαστικό χωρίς παράλληλη λογοδοσία. Χρειάζεται ανεξάρτητη επιδημιολογική αποτίμηση, δημοσίευση χρόνων απόκρισης, ενίσχυση μόνιμων κτηνιάτρων, καθαρό σχέδιο εμβολιασμού ή αιτιολογημένης μη χρήσης του και αποζημίωση που καλύπτει την ανασύσταση, όχι μόνο το σφάγιο.

Η δική μας σκέψη είναι ότι ο κτηνοτρόφος δεν πρέπει να διαλέξει ανάμεσα στην προστασία της χώρας και στην επιβίωσή του. Η πολιτεία που του αφαιρεί νόμιμα ολόκληρο το κοπάδι αναλαμβάνει ταυτόχρονα την ηθική και οικονομική υποχρέωση να τον ξαναβάλει όρθιο. Διαφορετικά, η εκρίζωση της νόσου θα έχει γίνει εκρίζωση της ζωής από την ύπαιθρο.

Δεν αρκεί να σωθεί το εθνικό κοπάδι στα χαρτιά, αν χαθούν οι άνθρωποι που ξέρουν να το μεγαλώνουν.