Ελλάδα: Ζούμε τον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο

Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος χωρίς σφαίρες: Ζούμε πόλεμο και οι απώλειες έχουν ήδη ονόματα

Η χώρα δεν χάνεται κάποτε. Χάνεται τώρα. Χάνεται όταν ένας κτηνοτρόφος βλέπει τα φορτηγά να παίρνουν το κοπάδι που μεγάλωσε μια ζωή. Χάνεται όταν ο αγρότης ανακαλύπτει ότι η γη αποδίδει περισσότερα ως ενεργειακό οικόπεδο παρά ως χωράφι. Χάνεται όταν ο επαγγελματίας κατεβάζει το ρολό, όταν ο ασθενής περιμένει μήνες για εξέταση, όταν ένας νέος άνθρωπος πεθαίνει αιφνίδια και όταν ένα παιδί με πτυχία φεύγει χωρίς εισιτήριο επιστροφής.

Αυτός ο θάνατος δεν είναι μόνο βιολογικός. Είναι οικονομικός, παραγωγικός, δημογραφικός και εθνικός. Είναι η πατρίδα που μικραίνει ενώ οι κυβερνήσεις παρουσιάζουν αριθμούς ανάπτυξης. Είναι η οικογένεια που φοβάται να γεννήσει. Είναι η επιχείρηση που δουλεύει μόνο για ρεύμα, φόρους και προμηθευτές. Είναι ο πολίτης που ακούει ότι όλα βελτιώνονται την ώρα που η δική του ζωή καταρρέει.

Δεν χρειάζεται ένας μοναδικός αόρατος στρατηγός για να είναι πραγματική η καταστροφή. Αρκούν πολιτικές χωρίς λογοδοσία, συμφέροντα χωρίς όριο, κρατικοί μηχανισμοί που φτάνουν πάντοτε μετά την τραγωδία και μια εξουσία που ζητά εμπιστοσύνη χωρίς να ανοίγει τα αρχεία της. Η έρευνα που ακολουθεί δεν θα ωραιοποιήσει τη συμφορά. Θα ανοίξει έναν έναν τους φακέλους και θα ρωτήσει ποιος κέρδισε, ποιος έχασε και ποιος θα λογοδοτήσει.

Ο πιο ύπουλος πόλεμος δεν καταστρέφει πρώτα τα κτίρια. Καταστρέφει την πίστη ενός λαού ότι μπορεί ακόμη να αντισταθεί.

Ένας χρόνος, μια ολόκληρη πόλη λιγότερη

Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε για το 2024 συνολικά 68.467 γεννήσεις και 126.916 θανάτους. Η φυσική μείωση του πληθυσμού έφτασε τους 58.449 ανθρώπους. Είναι σαν να έσβησε μέσα σε έναν χρόνο μια μεσαία ελληνική πόλη από τον δημογραφικό χάρτη. Ο μέσος όρος ήταν περίπου 347 θάνατοι την ημέρα. Αυτό δεν είναι εντύπωση, θεωρία ή πολιτική υπερβολή. Είναι ο επίσημος λογαριασμός μιας χώρας που δεν ανανεώνεται.

Οι θάνατοι δεν είχαν όλοι κοινή αιτία και η γήρανση του πληθυσμού έχει μεγάλη βαρύτητα. Αυτό, όμως, δεν κλείνει την έρευνα. Την ανοίγει. Ποια ηλικία είχαν οι άνθρωποι που χάθηκαν, από τι πέθαναν, πόσοι είχαν έγκαιρη πρόσβαση σε γιατρό, πόσοι περίμεναν εξέταση, πόσοι έχασαν προληπτικό έλεγχο και πόσοι θάνατοι μπορούσαν να αποτραπούν; Μια εξουσία που ζητά εμπιστοσύνη οφείλει να δώσει στον πολίτη ολόκληρο το αρχείο, όχι ένα καθησυχαστικό συμπέρασμα.

Το δημογραφικό της Ελλάδας δεν είναι απλώς η έλλειψη παιδιών. Είναι η αδυναμία μιας κοινωνίας να προσφέρει στέγη, σταθερότητα, χρόνο και εμπιστοσύνη σε όσους θα ήθελαν να δημιουργήσουν οικογένεια. Όταν η ζωή γίνεται διαρκής άμυνα, η γέννηση ενός παιδιού παρουσιάζεται σχεδόν σαν οικονομικό ρίσκο. Εκεί αρχίζει η πραγματική εθνική υποχώρηση.

Καρκίνοι μετά την πανδημία: η σιωπή τελείωσε, τα δεδομένα πρέπει να ανοίξουν

Η φράση μην ανησυχείτε δεν είναι απάντηση σε μια κοινωνία που ακούει καθημερινά νέες διαγνώσεις καρκίνου. Κανείς δεν έχει δικαίωμα να κλείνει τη συζήτηση για όσα συνέβησαν μετά την πανδημία, τη νόσηση, τον μαζικό εμβολιασμό, τις καθυστερημένες εξετάσεις και την κατάρρευση της πρόληψης. Στην Ελλάδα, το κοινό προφίλ του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτίμησε 63.176 νέες διαγνώσεις καρκίνου για το 2022. Η ηλικιακά προσαρμοσμένη επίπτωση ήταν 529 περιπτώσεις ανά 100.000 κατοίκους και η θνησιμότητα ελαφρώς υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό είναι βαρύ φορτίο ασθένειας, όχι αριθμός που χωρά σε ένα καθησυχαστικό δελτίο Τύπου.

Υπάρχει, ωστόσο, μια μελέτη του 2025 που δεν επιτρέπεται να αγνοηθεί. Ερευνητές στη Νότια Κορέα εξέτασαν μεγάλη ασφαλιστική βάση 8,4 εκατομμυρίων ανθρώπων και, μετά από αντιστοίχιση ομάδων, ανέφεραν αυξημένο σχετικό κίνδυνο μέσα σε ένα έτος για έξι τύπους καρκίνου στους εμβολιασμένους. Η συσχέτιση ήταν περίπου 20% για τον καρκίνο του μαστού, 69% για τον προστάτη, 53% για τον πνεύμονα, 35% για τον θυρεοειδή, 34% για το στομάχι και 28% για το παχύ έντερο. Το εύρημα είναι σοβαρό και αξίζει ανεξάρτητη επανάληψη. Δεν είναι από μόνο του απόδειξη ότι το εμβόλιο προκάλεσε αυτούς τους καρκίνους.

Το 2026 ακολούθησε επιστημονική κριτική που εντόπισε σοβαρούς μεθοδολογικούς περιορισμούς, ανάμεσά τους διαφορετικές ημερομηνίες εκκίνησης, ελλιπή έλεγχο κρίσιμων παραγόντων και πολύ μικρό χρονικό ορίζοντα για την ανάπτυξη συμπαγών όγκων. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχει τεκμηριωθεί αύξηση 50% όλων των καρκίνων στην Ελλάδα εξαιτίας των εμβολίων. Δεν σημαίνει σιωπή. Σημαίνει ότι το κράτος οφείλει να δημοσιεύσει πλήρη στοιχεία ανά ηλικία, τύπο καρκίνου, χρόνο διάγνωσης, προηγούμενη νόσηση και εμβολιασμό, ώστε το ερώτημα να απαντηθεί με δεδομένα και όχι με προστατευμένες βεβαιότητες.

Όταν η κοινωνία φοβάται για την υγεία της, η εξουσία δεν δικαιούται να ζητά σιωπή. Υποχρεούται να ανοίγει τα δεδομένα.

Νέοι πεθαίνουν αιφνίδια και ο φάκελος παραμένει κλειστός

Κάθε αιφνίδιος θάνατος ενός νέου ανθρώπου είναι συναγερμός, όχι είδηση λίγων δευτερολέπτων. Δεν αρκεί να γράφεται ανακοπή και να κλείνει ο φάκελος. Είναι συνέπεια προηγούμενης νόσησης, εμβολιασμού, μυοκαρδίτιδας, γενετικής προδιάθεσης, φαρμακευτικής παρενέργειας, ουσιών, ακτινοβολίας, ρύπανσης ή καθυστερημένης διάγνωσης; Κανείς δεν δικαιούται να απαντήσει όλα ή τίποτα χωρίς εξέταση. Χωρίς συστηματικές νεκροψίες και ενιαία καταγραφή, η χώρα δεν ερευνά. Απλώς θάβει το ερώτημα μαζί με τον άνθρωπο.

Τα συνολικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δεν δείχνουν γενική έκρηξη θανάτων το 2024. Οι θάνατοι ήταν χαμηλότεροι από το 2023 και από τον μέσο όρο της περιόδου 2018 έως 2023. Στις πρώτες δεκατέσσερις εβδομάδες του 2026 ήταν επίσης μειωμένοι κατά 2,2% σε σχέση με το 2025. Αυτά τα σύνολα δεν αποδεικνύουν κύμα αιφνίδιων θανάτων νέων, αλλά ούτε απαντούν στο κρίσιμο ερώτημα ανά ηλικία και αιτία. Ένας συνολικός αριθμός μπορεί να πέφτει και μια συγκεκριμένη ομάδα να εκπέμπει σήμα κινδύνου. Γι' αυτό απαιτείται ο φάκελος, όχι άλλη μία διαβεβαίωση.

Το σύνθημα ότι δεν υπήρξαν σοβαρές παρενέργειες από τα εμβόλια είναι ανακριβές. Έχουν αναγνωριστεί σπάνιες αλλά πραγματικές βλάβες, όπως μυοκαρδίτιδα, μυοπερικαρδίτιδα, θρομβωτική θρομβοπενία και Guillain Barré σε συγκεκριμένες πλατφόρμες. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, έως την 1η Αυγούστου 2026, το επίσημο πρόγραμμα είχε κρίνει επιλέξιμες 112 αξιώσεις σχετικές με μέτρα COVID και είχε αποζημιώσει 62. Η αναγνώριση αυτών των ανθρώπων είναι υποχρέωση. Δεν επιτρέπει όμως να αποδοθεί χωρίς εξέταση κάθε αιφνίδιος θάνατος, αυτοάνοσο ή καρκίνος σε μία μοναδική αιτία.

Ανάλυση της βρετανικής στατιστικής υπηρεσίας για ηλικίες 12 έως 29 ετών δεν βρήκε γενική αύξηση καρδιακής ή συνολικής θνησιμότητας μετά τον εμβολιασμό, αλλά εντόπισε ειδικό σήμα καρδιακού κινδύνου σε νέες γυναίκες μετά από πρώτη δόση μη mRNA εμβολίου. Έρευνα στο Όρεγκον δεν υποστήριξε σύνδεση των mRNA εμβολίων με αιφνίδιο καρδιακό θάνατο στις ηλικίες 16 έως 30 ετών. Η Ελλάδα οφείλει τώρα να δημιουργήσει ανώνυμο μητρώο που θα συνδέει θανάτους, νεκροψίες, νοσηλείες, διαγνώσεις, προηγούμενη νόσηση, εμβολιασμό και περιβαλλοντική έκθεση, ανοιχτό σε ανεξάρτητο έλεγχο. Όσο αυτό δεν υπάρχει, το κράτος δεν έχει δικαίωμα να απαιτεί τυφλή εμπιστοσύνη.

Το σύστημα υγείας αφήνει τον άνθρωπο να φτάσει στο όριο

Ο ΟΟΣΑ καταγράφει μια πολύ πιο άμεση πληγή. Μόνο το 27% των ανθρώπων στην Ελλάδα δήλωσε ικανοποιημένο από τη διαθεσιμότητα ποιοτικής περίθαλψης, έναντι 64% στον ΟΟΣΑ. Το 12,1% ανέφερε ανεκπλήρωτες ανάγκες υγείας, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ήταν 3,4%. Στον προληπτικό έλεγχο για καρκίνο του μαστού συμμετείχε μόλις το 15% των γυναικών που πληρούσαν τα κριτήρια, έναντι 55% στον ΟΟΣΑ.

Εδώ υπάρχει ένας μετρήσιμος μηχανισμός απώλειας. Η εξέταση που αναβάλλεται επειδή δεν υπάρχει ραντεβού. Η δεύτερη γνώμη που δεν ζητείται επειδή κοστίζει. Το σύμπτωμα που υποτιμάται μέχρι να γίνει επείγον. Δεν χρειάζεται μια παγκόσμια συνωμοσία για να δημιουργηθεί τραγωδία. Αρκεί ένα σύστημα που αφήνει την πρόληψη να εξαρτάται από το πορτοφόλι, τον τόπο κατοικίας και την αντοχή του ασθενούς.

Η ψυχική εξάντληση έχει νεκρούς. Το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ κατέγραψε 469 περιστατικά το 2024, περισσότερα από ένα για κάθε ημέρα του χρόνου, και προειδοποίησε ότι το πραγματικό μέγεθος μπορεί να είναι μεγαλύτερο λόγω υποκαταγραφής. Πίσω από κάθε αριθμό υπήρξε ένας άνθρωπος που έφτασε στο σημείο να μη βλέπει επόμενη ημέρα και μια οικογένεια που έμεινε με το γιατί. Η κοινωνία δεν μπορεί να απαντά μόνο με μια συνταγή όταν η ζωή βουλιάζει από χρέος, μοναξιά, πένθος, ανεργία και φόβο. Η θεραπεία σώζει και δεν πρέπει να στιγματίζεται. Η εξουσία όμως οφείλει να λογοδοτήσει για τις συνθήκες που σπρώχνουν τόσο πολλούς ανθρώπους στο άκρο.

Η οικογένεια στο μέτωπο της οικονομικής φθοράς

Ο πόλεμος της καθημερινότητας φαίνεται πρώτα στο τραπέζι. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το 2025 η συνολική φορολογική επιβάρυνση της εργασίας για έναν μέσο άγαμο εργαζόμενο στην Ελλάδα ήταν 39,3%, έναντι 35,1% στον ΟΟΣΑ. Για ένα ζευγάρι με έναν εργαζόμενο και δύο παιδιά έφτανε το 37,5%, η τέταρτη υψηλότερη μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, όταν ο μέσος όρος ήταν 26,2%.

Ο δείκτης δεν είναι ο φόρος εισοδήματος που βλέπει μόνο ο εργαζόμενος. Περιλαμβάνει φόρους και εισφορές εργαζομένου και εργοδότη σε σχέση με το συνολικό κόστος εργασίας. Περιγράφει, όμως, ένα βασικό πρόβλημα: η απόσταση ανάμεσα σε όσα κοστίζει η εργασία και σε όσα φτάνουν τελικά στο σπίτι παραμένει μεγάλη. Όταν προστεθούν στέγη, ενέργεια, τρόφιμα και μετακίνηση, η οικογένεια δεν αισθάνεται ότι χτίζει ζωή. Αισθάνεται ότι κρατά μια γραμμή άμυνας.

Η οικονομία μπορεί να αναπτύσσεται και το νοικοκυριό να υποχωρεί. Το δημόσιο χρέος της Ελλάδας παραμένει το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως ποσοστό του ΑΕΠ, παρότι μειώνεται. Η πρόοδος στη δημοσιονομική εικόνα είναι πραγματική. Το ίδιο πραγματική είναι η απαίτηση να μεταφράζεται σε καλύτερη περίθαλψη, παιδεία, στέγη και διαθέσιμο εισόδημα. Διαφορετικά, ο πολίτης ακούει ότι η χώρα σώζεται ενώ ο ίδιος παλεύει να μη βυθιστεί.

Μια χώρα δεν ευημερεί πραγματικά όταν οι δείκτες ανακάμπτουν και η οικογένεια ζει μονίμως σε άμυνα.

Τα λουκέτα δεν είναι εικόνα της πόλης, είναι κοινωνικός θάνατος

Πίσω από κάθε κατεβασμένο ρολό υπάρχει ένας άνθρωπος που έχασε εισόδημα, χρόνια δουλειάς και συχνά την περιουσία της οικογένειάς του. Η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και η περιφέρεια δεν χρειάζονται άλλες βιτρίνες που αλλάζουν ενοικιαστή κάθε λίγους μήνες. Χρειάζονται μικρές επιχειρήσεις που μπορούν να αναπνεύσουν χωρίς να δουλεύουν αποκλειστικά για την ενέργεια, τα καύσιμα, τις πρώτες ύλες, τα ενοίκια και τις υποχρεώσεις προς το κράτος.

Η έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για το πρώτο εξάμηνο του 2026 είναι προειδοποίηση πριν από το επόμενο κύμα λουκέτων. Το 21,8% των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων δήλωσε μηδενικά ρευστά διαθέσιμα και άλλο 22,9% διαθέσιμα που επαρκούν το πολύ για έναν μήνα. Το 48% είδε τη ρευστότητά του να μειώνεται, το 30,9% είχε τουλάχιστον μία ληξιπρόθεσμη υποχρέωση και οι μεσοσταθμικές αυξήσεις σε ενέργεια, καύσιμα και πρώτες ύλες κινούνταν περίπου στο 25%.

Αυτοί οι αριθμοί δεν επιτρέπουν να εφεύρουμε ένα συνολικό πλήθος λουκέτων για την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Επιτρέπουν κάτι πιο σοβαρό. Να πούμε ότι σχεδόν η μισή μικρή αγορά ζει σε καθεστώς οικονομικής πολιορκίας. Μια επιχείρηση χωρίς καθόλου ταμειακό απόθεμα δεν είναι υγιής επειδή το ρολό της σηκώθηκε σήμερα. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός που βρίσκεται ένα απρόβλεπτο έξοδο πριν από την κατάρρευση.

Όταν κλείνει μια μικρή επιχείρηση, δεν αδειάζει μόνο ένα κατάστημα. Αδειάζει μια γειτονιά από ζωή και μια οικογένεια από προοπτική.

Η εγκληματικότητα δεν μετριέται μόνο στα χαρτιά, μετριέται στον φόβο

Ο φόβος δεν παίρνει εντολές από ένα δελτίο Τύπου. Όταν ο πολίτης αλλάζει δρόμο, κλείνει νωρίτερα το μαγαζί, φοβάται για το παιδί που επιστρέφει στο σπίτι και νιώθει ξένος μέσα στη γειτονιά του, το κράτος έχει ήδη αποτύχει σε ένα θεμελιώδες καθήκον. Η Ελληνική Αστυνομία αναφέρει ότι στο πρώτο εξάμηνο του 2026 μειώθηκαν οι κλοπές, οι διαρρήξεις και οι ληστείες σε σχέση με το ίδιο διάστημα του 2025. Την ίδια ώρα, η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος είχε αναλάβει 1.361 υποθέσεις και είχε αποδώσει κατηγορίες σε περισσότερα από 5.000 άτομα έως τον Αύγουστο του 2026. Η πτώση ορισμένων αδικημάτων δεν εξαφανίζει την παρουσία βαριών οργανωμένων δικτύων ούτε την ανασφάλεια της καθημερινότητας.

Ο πολίτης δεν ζει μέσα στον εθνικό μέσο όρο. Ζει στη γειτονιά του, στο χωριό του, στη διαδρομή του παιδιού προς το σχολείο και στην πόρτα που κλειδώνει νωρίτερα. Γι' αυτό χρειάζονται ανοιχτά στοιχεία ανά περιοχή και κατηγορία αδικήματος, χρόνος ανταπόκρισης, εξιχνιάσεις και υποτροπή. Η ασφάλεια δεν είναι κυβερνητικό σύνθημα ούτε τηλεοπτικός πανικός. Είναι δικαίωμα που πρέπει να μετριέται εκεί όπου ζει ο άνθρωπος.

Η Ελλάδα μορφώνει τα παιδιά της και τα παραδίδει σε ξένες οικονομίες

Το brain drain είναι η μεγάλη αφαίμαξη που βαφτίστηκε κινητικότητα. Η Ελλάδα πληρώνει σχολεία, οικογένειες και πανεπιστήμια για να μορφώσει τα παιδιά της και ύστερα τα παραδίδει έτοιμα σε ξένες οικονομίες, επειδή εδώ συναντούν χαμηλότερους μισθούς, αδύναμη έρευνα και αναξιοκρατία. Το 2023 οι είσοδοι Ελλήνων πολιτών ξεπέρασαν για πρώτη φορά από το 2009 τις εξόδους. Είναι μια θετική ρωγμή. Δεν είναι επιστροφή των εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που έχτισαν αλλού τη ζωή που δεν μπορούσαν να χτίσουν εδώ.

Το τραύμα δεν έχει κλείσει. Το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης χαρτογράφησε περίπου 28.000 επιστήμονες ελληνικής καταγωγής στο εξωτερικό και περισσότερους από 17.000 κατόχους ελληνικού διδακτορικού που εργάζονται εκτός χώρας. Περίπου το 80% των Ελλήνων ερευνητών που ανήκουν στο κορυφαίο 1% διεθνώς βρίσκεται στο εξωτερικό. Αυτό δεν είναι απλή κινητικότητα. Είναι τεράστιο απόθεμα γνώσης που η Ελλάδα δεν έχει ακόμη μετατρέψει σε ζωντανή γέφυρα επιστροφής και συνεργασίας.

Ο πόλεμος χωρίς βόμβες δεν φαίνεται μόνο σε εκείνους που πεθαίνουν. Φαίνεται και σε εκείνους που γεννήθηκαν εδώ, μορφώθηκαν εδώ και χρειάστηκε να δημιουργήσουν αλλού. Η νίκη δεν θα είναι να τους κατηγορήσουμε ότι έφυγαν. Θα είναι να χτίσουμε μια χώρα στην οποία αξίζει να επιστρέψουν.

Η Ελλάδα αδειάζει και η δημογραφική της σύνθεση αλλάζει

Οι μεταναστευτικές ροές είναι πραγματικές και η πίεση στα σύνορα και στις τοπικές κοινωνίες δεν μπορεί να λογοκρίνεται στο όνομα μιας προσποιητής ευγένειας. Κάθε σοβαρό κράτος οφείλει να γνωρίζει ποιος εισέρχεται, με ποιο καθεστώς, για πόσο, με ποιες υποχρεώσεις και ποια απόφαση εφαρμόζεται όταν το αίτημα παραμονής απορρίπτεται. Η Eurostat κατέγραψε αύξηση των μεταναστευτικών εισόδων στην Ελλάδα κατά 11,2% το 2024 σε σχέση με το 2023.

Η φράση αντικατάσταση πληθυσμού δεν τεκμηριώνεται ως ένα αποδεδειγμένο κρυφό σχέδιο μόνο από αυτές τις ροές. Η δημογραφική μεταβολή, όμως, δεν είναι φαντασία. Όταν οι θάνατοι ξεπερνούν τις γεννήσεις κατά 58.449 ανθρώπους σε έναν χρόνο, όταν οι νέοι Έλληνες φεύγουν και όταν το κράτος καλύπτει εργασιακά και πληθυσμιακά κενά κυρίως με εισερχόμενο πληθυσμό αντί να στηρίζει γεννήσεις και επιστροφές, η σύνθεση της χώρας αλλάζει ως πραγματικό αποτέλεσμα πολιτικής αδράνειας.

Η Eurostat δείχνει ότι οι μη υπήκοοι αποτελούσαν περίπου το 7% του πληθυσμού το 2024, έναντι περίπου 8% το 2014. Αυτό δεν επιτρέπει τον ισχυρισμό ότι οι Έλληνες έχουν ήδη αντικατασταθεί. Δεν επιτρέπει όμως και στην εξουσία να κρύψει πίσω από ένα ποσοστό τη φυσική κατάρρευση του ελληνικού πληθυσμού. Η χώρα χρειάζεται έλεγχο συνόρων, γρήγορες νόμιμες αποφάσεις, επιστροφές όπου προβλέπονται, σαφείς υποχρεώσεις ένταξης για όσους μένουν και επιθετική πολιτική στήριξης της ελληνικής οικογένειας. Διαφορετικά, το δημογραφικό κενό θα συνεχίσει να γεμίζει χωρίς εθνικό σχέδιο και χωρίς συναίνεση της κοινωνίας.

Στη Λέσβο τα κοπάδια χάθηκαν και οι άνθρωποι ουρλιάζουν μόνοι

Ο πρωτογενής τομέας δεν είναι γραφική εικόνα για τουριστικά φυλλάδια. Είναι η άμυνα μιας χώρας απέναντι στην πείνα και στην εξάρτηση. Στη Λέσβο αυτή η άμυνα γκρεμίστηκε μπροστά στα μάτια των ανθρώπων που τη στήριζαν. Μέχρι τις 11 Ιουνίου 2026 το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης είχε καταγράψει 47.743 θανατώσεις ζώων στο νησί λόγω αφθώδους πυρετού. Στα τέλη Αυγούστου, η επίσημη ενημέρωση ανέβασε τις συνολικές θανατώσεις πανελλαδικά από ευλογιά, πανώλη και αφθώδη πυρετό στις 535.000.

Δεν είναι μισό εκατομμύριο μονάδες σε έναν πίνακα. Είναι κοπάδια, ελληνικές φυλές, γάλα, κρέας, φέτα, οικογενειακό εισόδημα και δεκαετίες ζωής που οδηγήθηκαν στην ταφή. Στη Λέσβο κτηνοτρόφοι και επαγγελματίες βγήκαν σε διαμαρτυρίες. Στη Λάρισα, ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Πληγέντων Κτηνοτρόφων κατήγγειλε δημόσια ότι ο κλάδος γνωρίζει τουλάχιστον επτά αυτοχειρίες ανθρώπων που συνδέονται με αυτή την απόγνωση. Η καταγγελία δεν αποτελεί ακόμη επίσημη καταγραφή. Αποτελεί συναγερμό που η Πολιτεία οφείλει να διερευνήσει αμέσως, άνθρωπο προς άνθρωπο.

Η θανάτωση ενός μολυσμένου κοπαδιού μπορεί να αποτελεί αναγκαίο κτηνιατρικό μέτρο. Εκεί όμως δεν τελειώνει η κρατική ευθύνη. Εκεί αρχίζει. Ποιος άφησε τη νόσο να εξαπλωθεί; Υπήρχε επαρκές κτηνιατρικό προσωπικό; Ελέγχθηκαν έγκαιρα οι μετακινήσεις; Γιατί οι παραγωγοί μιλούν για καθυστερήσεις και οικονομική ασφυξία; Ποιος θα αναπληρώσει το εισόδημα μέχρι να ξαναγεννηθεί ένα κοπάδι; Η εξουσία μπορεί να υπογράψει μια θανάτωση μέσα σε μία ημέρα. Ο κτηνοτρόφος χρειάζεται χρόνια για να ξαναχτίσει όσα του πήραν. Και αρκετοί δεν αντέχουν ούτε μέχρι αύριο.

Όταν χάνεται ο παραγωγός, δεν χάνεται μόνο ένα επάγγελμα. Χάνεται ένα κομμάτι της δυνατότητας της Ελλάδας να τραφεί μόνη της.

Στη Λάρισα η γη που έδινε ψωμί μετατρέπεται σε ενεργειακό οικόπεδο

Η εικόνα των φωτοβολταϊκών πάνω σε παραγωγική γη δεν είναι εφεύρεση. Στο Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Κιλελέρ καταγράφηκαν 36.787,4 στρέμματα φωτοβολταϊκών πάρκων μέσα σε καλλιεργήσιμες και βοσκήσιμες εκτάσεις. Από αυτά, 20.294 στρέμματα βρίσκονταν σε γεωργική γη με χαρακτηριστικά υψηλής παραγωγικότητας, περίπου το 5,1% της αντίστοιχης έκτασης στην περιοχή μελέτης.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι όλοι οι αγρότες της Λάρισας εγκατέλειψαν την καλλιέργεια. Αποδεικνύει όμως ότι η σύγκρουση ανάμεσα στην παραγωγή τροφής και στην παραγωγή ενέργειας έχει ήδη καταλάβει πραγματική γη. Το ίδιο το νέο χωροταξικό πλαίσιο του 2026 έθεσε όριο 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας για νέα φωτοβολταϊκά. Η ανάγκη νέου ορίου είναι παραδοχή ότι η άναρχη επέκταση δεν μπορούσε να συνεχιστεί.

Τα φωτοβολταϊκά δεν είναι ο εχθρός. Εχθρός είναι μια πολιτική που κάνει την πώληση ρεύματος ασφαλέστερη από την παραγωγή τροφής και σπρώχνει τον αγρότη να εγκαταλείψει το χωράφι για να επιβιώσει. Όταν το εύφορο έδαφος σκεπάζεται επειδή το σιτάρι, το βαμβάκι και η κτηνοτροφία δεν πληρώνουν πια τον άνθρωπο, η χώρα δεν κάνει πράσινη μετάβαση. Ανταλλάσσει τη διατροφική της ασφάλεια με πρόσκαιρο εισόδημα.

Η ενέργεια μπορεί να παραχθεί σε πολλές επιφάνειες. Η εύφορη γη που χάθηκε δεν ξαναγεννιέται με μια υπουργική απόφαση.

Από το ελληνικό χωράφι στο τρόφιμο χωρίς ταυτότητα

Η αποδυνάμωση δεν άρχισε με την τελευταία ζωονόσο. Η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε ότι από το 2000 έως το 2023 ο αριθμός των γεωργικών εκμεταλλεύσεων μειώθηκε περίπου κατά 36%. Μόνο μεταξύ 2020 και 2023 μειώθηκαν τόσο οι εκμεταλλεύσεις όσο και οι απασχολούμενοι σε όλες τις βασικές κατηγορίες γεωργικής και κτηνοτροφικής εργασίας. Κάθε εκμετάλλευση που κλείνει αφήνει χώρο στην εισαγωγή, στη συγκέντρωση και στην εξάρτηση.

Η συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης και Mercosur άρχισε να εφαρμόζεται προσωρινά από την 1η Μαΐου 2026 για τις χώρες που ολοκλήρωσαν την κύρωση. Ανοίγει περισσότερο την ευρωπαϊκή αγορά και προβλέπει ποσοστώσεις για ευαίσθητα προϊόντα όπως το βόειο κρέας, τα πουλερικά και η ζάχαρη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβεβαιώνει ότι διατηρούνται οι κανόνες ασφάλειας και ότι υπάρχουν ρήτρες προστασίας. Όμως στις 3 Σεπτεμβρίου 2026 η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση σταμάτησε τις εισαγωγές βραζιλιάνικου κρέατος επειδή δεν είχε λάβει επαρκείς εγγυήσεις συμμόρφωσης με τους νέους κανόνες για τα αντιμικροβιακά. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι κάθε εισαγόμενο προϊόν είναι επικίνδυνο. Αποδεικνύει ότι χωρίς συνεχή πραγματικό έλεγχο, καμία εμπορική διαβεβαίωση δεν αρκεί.

Ο Έλληνας παραγωγός έχει δικαίωμα να ρωτήσει ποιος θα τον προστατεύσει όταν το δικό του κοπάδι θανατώνεται, το κόστος παραγωγής ανεβαίνει και η αγορά ανοίγει σε προϊόντα από οικονομίες με διαφορετικό κόστος και διαφορετικές μεθόδους παραγωγής. Αν οι κανόνες δεν είναι ίσοι στην πράξη, η φθηνότερη εισαγωγή δεν είναι ελεύθερος ανταγωνισμός. Είναι η τελευταία ώθηση σε έναν πρωτογενή τομέα που ήδη γονατίζει.

Ο φόβος ότι θα φτάσουμε να τρώμε φωτοτυπίες τροφίμων περιγράφει μια πραγματική αγωνία. Καλλιεργημένο κρέας, πρωτεΐνες εργαστηρίου, φυτικά υποκατάστατα, υπερεπεξεργασμένα προϊόντα και πρώτες ύλες από πολύπλοκες διεθνείς αλυσίδες αλλάζουν όσα γνωρίζαμε για το πιάτο μας. Τα νέα τρόφιμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζονται προηγούμενη αξιολόγηση και άδεια. Αυτό δεν καταργεί το δικαίωμα του πολίτη να ξέρει με απλή γλώσσα τι αγοράζει, πού παράχθηκε, από ποια πρώτη ύλη, με ποια επεξεργασία και ποιος το έλεγξε.

Δεν είναι ακριβές ότι κάθε εισαγόμενο τρόφιμο μπαίνει χωρίς κανέναν έλεγχο. Τα ζώα και τα προϊόντα ζωικής προέλευσης περνούν από υποχρεωτικό συνοριακό πλαίσιο με έλεγχο εγγράφων και, ανάλογα με τον κίνδυνο, έλεγχο ταυτότητας και φυσικό ή εργαστηριακό έλεγχο. Πολλά τρόφιμα μη ζωικής προέλευσης ελέγχονται με βάση τον κίνδυνο και δεν εξετάζεται φυσικά κάθε φορτίο. Εκεί βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα: είναι αρκετή η συχνότητα δειγματοληψίας, υπάρχουν επαρκή εργαστήρια και προσωπικό, πόσες παρτίδες απορρίπτονται και πόσες ανακλήσεις φτάνουν έγκαιρα στον καταναλωτή;

Η απάντηση δεν είναι να φοβηθούμε κάθε νέα τεχνολογία ούτε να εμπιστευτούμε τυφλά κάθε ετικέτα. Είναι να απαιτήσουμε καθαρή αναγραφή χώρας προέλευσης και βασικής πρώτης ύλης, δημόσια αποτελέσματα ελέγχων, αυστηρές κυρώσεις για ελληνοποιήσεις και μια εθνική στρατηγική τροφής. Το καμπανάκι για την ελληνική γεωργία έχει ήδη χτυπήσει. Αν χαθεί η παραγωγή, η επιλογή του καταναλωτή θα περιοριστεί σε ό,τι αποφασίσει να του στείλει η διεθνής αλυσίδα.

Ο ουρανός δεν είναι αθώος, αλλά η αλήθεια χρειάζεται στοιχεία

Ο πολίτης κοιτά τον ουρανό, βλέπει λευκές γραμμές να απλώνονται και ρωτά αν τον ψεκάζουν. Η ερώτηση δεν απαγορεύεται. Η απάντηση, όμως, πρέπει να στηρίζεται σε μετρήσεις. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασφάλειας της Αεροπορίας εξηγεί ότι τα ορατά ίχνη είναι νέφη πάγου που σχηματίζονται από τα καυσαέρια των κινητήρων όταν η ατμόσφαιρα είναι αρκετά ψυχρή και υγρή. Δεν αποτελούν τεκμήριο μυστικού ψεκασμού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ουρανός είναι καθαρός ή αθώος. Η αεροπορία εκπέμπει διοξείδιο του άνθρακα, οξείδια του αζώτου, αιθάλη, οξείδια του θείου και υδρατμούς, ενώ τα επίμονα ίχνη συμπύκνωσης επιβαρύνουν το κλίμα. Μαζί με τις πυρκαγιές, τα αιωρούμενα σωματίδια και την αστική ρύπανση δημιουργείται ένα πραγματικό μέτωπο για την υγεία.

Ο πολίτης δικαιούται δημόσιες μετρήσεις αέρα και πλήρη στοιχεία πτήσεων και εκπομπών. Δεν χρειάζεται μια ατεκμηρίωτη βεβαιότητα για να απαιτήσει λογοδοσία για έναν αποδεδειγμένα επιβαρυμένο αέρα. Όσο πιο ακριβής είναι η καταγγελία, τόσο δυσκολότερα μπορεί η εξουσία να τη βαφτίσει υπερβολή και να κρύψει το πραγματικό πρόβλημα.

Πατρίδα, οικογένεια και ο φόβος να μιλήσεις

Υπάρχει ένα ακόμη μέτωπο που δεν μετριέται εύκολα σε πίνακες. Πολλοί πολίτες αισθάνονται ότι αν μιλήσουν για πατρίδα θα χαρακτηριστούν ακραίοι, αν υπερασπιστούν τη μητρότητα και την πατρότητα θα θεωρηθούν οπισθοδρομικοί και αν ζητήσουν να συζητηθούν οι αλλαγές στην εκπαίδευση και στην κοινωνία θα αντιμετωπιστούν σαν εχθροί. Μια δημοκρατία που φοβάται αυτές τις λέξεις έχει ήδη χάσει την αυτοπεποίθησή της.

Η οικογένεια με μητέρα, πατέρα και παιδιά αποτελεί βαθιά ρίζα της ελληνικής κοινωνίας και έχει δικαίωμα σε στήριξη, αναγνώριση και ελεύθερη έκφραση. Η προστασία της δεν απαιτεί την ταπείνωση ανθρώπων με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό. Τα δικαιώματα μιας μειονότητας δεν υποχρεώνουν κανέναν να αλλάξει ταυτότητα, πίστη ή οικογενειακό πρότυπο. Αντίστοιχα, η ορατότητα ενός διαφορετικού τρόπου ζωής δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να παρουσιάζεται η παραδοσιακή οικογένεια σαν κάτι ύποπτο ή ξεπερασμένο.

Η ουσιαστική σύγκρουση δεν είναι ανάμεσα στον οικογενειάρχη και στον ομοφυλόφιλο πολίτη. Είναι ανάμεσα σε μια κοινωνία που μπορεί να συζητά με σεβασμό και σε μια βιομηχανία διχασμού που μετατρέπει κάθε ταυτότητα σε προϊόν, στρατόπεδο και πολιτικό όπλο. Ο πολίτης πρέπει να μπορεί να λέει Ελλάδα, πατρίδα, άνδρας, γυναίκα, μητέρα, πατέρας και παιδί χωρίς φόβο. Πρέπει επίσης να μπορεί να διαφωνεί χωρίς να αφαιρεί την ανθρώπινη αξία από τον απέναντι.

Ο πραγματικός πόλεμος κατά της οικογένειας φαίνεται στη στέγη που δεν βρίσκεται, στον μισθό που δεν φτάνει, στον χρόνο που καταπίνεται από την εργασία, στην υπογονιμότητα που δεν αντιμετωπίζεται, στην περιφέρεια που αδειάζει και στο παιδί που γίνεται οικονομικά αδύνατο. Αν αφήσουμε αυτά τα μέτωπα άθικτα και πολεμάμε μόνο μεταξύ μας, η εξουσία δεν χρειάζεται να νικήσει. Έχουμε ήδη ηττηθεί μόνοι μας.

Η πατρίδα και η οικογένεια δεν προστατεύονται με μίσος. Προστατεύονται όταν μπορούν να ζήσουν, να μιλήσουν και να δημιουργήσουν χωρίς φόβο.

Η Ελλάδα δεν πωλείται, όμως ο δημόσιος πλούτος αλλάζει χέρια

Αεροδρόμια, λιμάνια, ενέργεια, ακίνητα και κρίσιμες υποδομές έχουν περάσει μέσα από ιδιωτικοποιήσεις, παραχωρήσεις, μισθώσεις και εταιρικά σχήματα. Μπορεί να μην αλλάζει πάντοτε η κυριότητα, αλλάζει όμως ποιος αποφασίζει, ποιος εισπράττει και για πόσα χρόνια. Όταν ο πολίτης δεν γνωρίζει τους όρους, το δημόσιο συμφέρον μετατρέπεται σε υπόσχεση που δεν μπορεί να ελέγξει.

Στο νερό, οι μετοχές της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ μεταφέρθηκαν το 2023 από την Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας πίσω στο Ελληνικό Δημόσιο. Στα δάση, η μεταρρύθμιση διαχείρισης προβλέπει υβριδικά σχήματα με δασικούς συνεταιρισμούς και ιδιωτικούς φορείς για μελέτες και εκμετάλλευση. Αυτό δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πώληση της κυριότητας των δασών. Δημιουργεί, όμως, εύλογα ερωτήματα για διάρκεια, έλεγχο, οικονομικό όφελος, αναδάσωση και δημόσια εποπτεία.

Η λύση είναι ένα ενιαίο δημόσιο μητρώο για κάθε περιουσιακό στοιχείο και φυσικό πόρο. Ποιος το κατέχει, ποιος το διαχειρίζεται, ποιος εισπράττει, για πόσα χρόνια, με ποια ρήτρα προστασίας και τι συμβαίνει όταν ο ιδιώτης αποτύχει. Αν η κυβέρνηση πιστεύει ότι μια συμφωνία υπηρετεί τη χώρα, πρέπει να μπορεί να την δείξει ολόκληρη. Αν η αντιπολίτευση τη χαρακτηρίζει ξεπούλημα, πρέπει να δείξει ποια ακριβώς κυριότητα ή αξία χάθηκε. Ο πολίτης δεν χρειάζεται άλλο σύνθημα. Χρειάζεται τον φάκελο.

Ψηφιακό κράτος ή ψηφιακός κλοιός

Ο ψηφιακός έλεγχος είναι το πιο καινούργιο πεδίο αυτής της φθοράς. Ο Προσωπικός Αριθμός συνδέει βασικά μητρώα και έχει σχεδιαστεί για να απλοποιεί τις συναλλαγές με το Δημόσιο. Από τον Νοέμβριο του 2025 αποδίδεται αυτόματα. Δεν αποτελεί από μόνος του βαθμολόγηση του πολίτη ούτε απόδειξη ότι λειτουργεί κινεζικού τύπου κοινωνικό σκορ. Η Ευρωπαϊκή Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη απαγορεύει ρητά μορφές κοινωνικής βαθμολόγησης που οδηγούν σε άσχετη ή δυσανάλογη δυσμενή μεταχείριση.

Αυτό δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο. Όταν διαφορετικά μητρώα συνδέονται μέσω ενός αριθμού, η ζημιά από παραβίαση, λανθασμένη ταυτοποίηση ή αυθαίρετη χρήση μπορεί να μεγαλώσει. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο τι επιτρέπεται σήμερα. Είναι ποιος εμποδίζει τη μελλοντική διεύρυνση του σκοπού. Ποιος βλέπει τα δεδομένα, ποιο ίχνος αφήνει, πόσο διατηρούνται, πώς διορθώνεται ένα λάθος και αν μια αυτοματοποιημένη απόφαση μπορεί να στερήσει δικαίωμα χωρίς ανθρώπινη ακρόαση.

Η ψηφιακή φυλακή και η βαθμολόγηση του πολίτη δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ούτε με τεχνοφοβία ούτε με αφέλεια. Η τεχνολογία μπορεί να μειώσει την ταλαιπωρία και ταυτόχρονα να συγκεντρώσει δύναμη. Γι' αυτό χρειάζονται ανεξάρτητοι έλεγχοι αλγορίθμων, δημόσιο μητρώο αυτοματοποιημένων αποφάσεων, δικαίωμα εξήγησης και πραγματική δυνατότητα προσφυγής.

Η ευκολία μιας ψηφιακής υπηρεσίας δεν πρέπει ποτέ να αγοράζεται με αόρατη παραίτηση από δικαιώματα.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη παρηγοριά, χρειάζεται άμυνα

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη μία ομιλία για ανθεκτικότητα. Δεν είναι ανθεκτικότητα να συνηθίζεις τον θάνατο, τη φυγή, το λουκέτο, την απώλεια του κοπαδιού και το άδειο χωριό. Είναι παράδοση. Η άμυνα αρχίζει όταν ο πολίτης αρνείται να δεχθεί τη συμφορά ως νέα κανονικότητα και απαιτεί ονόματα, αποφάσεις, αρχεία και ευθύνες.

Χρειάζεται εθνική απογραφή της φθοράς. Θάνατοι ανά ηλικία και αιτία. Υποχρεωτική διερεύνηση των αιφνίδιων θανάτων νέων. Χρόνοι αναμονής στην υγεία. Διαγνώσεις καρκίνου και αυτοάνοσων πριν και μετά την πανδημία. Αναγνωρισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες και αποζημιώσεις. Αυτοκτονίες και κοινωνικές αιτίες. Λουκέτα, χρέη και πραγματική ρευστότητα. Χαμένη αγροτική γη, θανατωμένα ζώα και εισαγωγές τροφίμων. Μεταναστευτικές ροές, επιστροφές, γεννήσεις και φυγή επιστημόνων. Συμβάσεις δημόσιας περιουσίας και αυτοματοποιημένες κρατικές αποφάσεις.

Κάθε ένας από αυτούς τους δείκτες πρέπει να έχει υπεύθυνο, προθεσμία και δημόσιο αρχείο. Όταν χάνονται 58.449 άνθρωποι από το φυσικό ισοζύγιο, όταν θανατώνονται 535.000 ζώα και όταν σχεδόν η μισή μικρή αγορά δεν διαθέτει ταμειακή ανάσα μεγαλύτερη από έναν μήνα, καμία κυβέρνηση δεν δικαιούται να μιλά για μεμονωμένα προβλήματα. Αυτό είναι ενιαία εθνική αιμορραγία. Και όποιος την παρουσιάζει ως πρόοδο, ζητά από τον πολίτη να χειροκροτήσει την ίδια του την υποχώρηση.

Τα κτίρια μπορεί να στέκονται και η πατρίδα να πεθαίνει από μέσα. Τα σύνορα μπορεί να μην παραβιάζονται από στρατό και η ελευθερία να μικραίνει από χρέος, φόβο, εξάρτηση και ψηφιακό έλεγχο. Ο πόλεμος χωρίς βόμβες κερδίζεται όταν ο πολίτης πάψει να είναι αριθμός και ξαναγίνει ο σκοπός του κράτους. Όταν κάθε απώλεια έχει όνομα και κάθε εξουσία γνωρίζει ότι θα ελεγχθεί. Η Ελλάδα δεν έχει άλλο χρόνο να χάσει. Τα δικά σας συμπεράσματα.

Δεν αρκεί να μην πέφτουν βόμβες. Μια χώρα πεθαίνει και όταν χάνει αθόρυβα τους ανθρώπους, τη γη, την παραγωγή και την ελευθερία της.