Ταμείο Ανάκαμψης: από τον Σεπτέμβριο αρχίζει η πραγματική δοκιμασία της ελληνικής οικονομίας

Ταμείο Ανάκαμψης: Η εποχή των έκτακτων ευρωπαϊκών χρημάτων

Το όνομα αυτού του μηχανισμού ήταν Ταμείο Ανάκαμψης. Και τώρα η εποχή αυτή τελειώνει.

Όχι με ένα κουμπί που θα πατηθεί την 1η Σεπτεμβρίου, αλλά με κάτι ίσως πιο επικίνδυνο: με τη σταδιακή εξαφάνιση του χρήματος που είχε αρχίσει να θεωρείται φυσιολογικό.

Η Ελλάδα είχε στη διάθεσή της συνολικά περίπου 35,95 δισεκατομμύρια ευρώ μέσα από το Ελλάδα 2.0, από τα οποία περίπου 18,22 δισ. ήταν επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. δάνεια.

Δεν μιλάμε για ένα πρόγραμμα. Μιλάμε για έναν ολόκληρο οικονομικό μηχανισμό.

Τα χρήματα πήγαν στην ενέργεια, στην απολιγνιτοποίηση, στις ανακαινίσεις κατοικιών, στην ενεργειακή αναβάθμιση επιχειρήσεων, στον ψηφιακό μετασχηματισμό μικρομεσαίων επιχειρήσεων, στη δημόσια διοίκηση, στην υγεία, στην εκπαίδευση, στις μεταφορές, στη δικαιοσύνη, σε λιμάνια, ψηφιακές υπηρεσίες, στεγαστικά προγράμματα και ιδιωτικές επενδύσεις.

Άρα όταν αυτός ο μηχανισμός επιβραδύνει, δεν χτυπά έναν κλάδο. Χτυπά πολλούς μαζί.

Στα προγράμματα κατοικίας και ενεργειακής αναβάθμισης, λιγότερη νέα χρηματοδότηση σημαίνει λιγότερα νέα έργα, λιγότερη ζήτηση για τεχνίτες, λιγότερες παραγγελίες υλικών και λιγότερη δουλειά για έναν ολόκληρο κύκλο επαγγελμάτων.

Στις επιχειρήσεις, το τέλος των επιχορηγήσεων σημαίνει ότι ο επιχειρηματίας θα πρέπει είτε να βάλει τα χρήματα από την τσέπη του είτε να μην κάνει την επένδυση.

Πού πήγαν τα δισεκατομμύρια

Και εδώ είναι το μεγάλο ερώτημα. Πόσες από αυτές τις επενδύσεις έγιναν επειδή ήταν πραγματικά βιώσιμες και πόσες επειδή υπήρχε επιδότηση;

Αυτό θα το μάθουμε τώρα. Όταν φύγει η επιδότηση.

Οι επίσημες προβλέψεις ήδη μιλούν για επιβράδυνση της ανάπτυξης καθώς ολοκληρώνεται το RRF, ενώ η Τράπεζα της Ελλάδος έχει προειδοποιήσει για ισχυρή αρνητική μεταβολή των δημόσιων επενδύσεων το 2027 λόγω της λήξης των εκταμιεύσεων.

Τι οικονομία φτιάξαμε αυτά τα χρόνια;

Μια οικονομία που αξιοποίησε τα ευρωπαϊκά δισεκατομμύρια για να γίνει παραγωγικότερη;

Ή μια οικονομία που έμαθε να ζει περιμένοντας το επόμενο πρόγραμμα;

Αν τα χρήματα πήγαν σε πραγματικές παραγωγικές επενδύσεις, τότε μετά το τέλος του Ταμείου θα έχουμε επιχειρήσεις που παράγουν περισσότερο, καλύτερες υποδομές, υψηλότερη παραγωγικότητα, περισσότερες εξαγωγές και νέες θέσεις εργασίας.

Τι θα συμβεί όταν υποχωρήσουν οι επιδοτήσεις

Αν όμως μεγάλο μέρος της οικονομικής κίνησης δημιουργήθηκε απλώς επειδή υπήρχε επιδότηση, τότε το τέλος της επιδότησης θα αποκαλύψει κάτι πολύ πιο δυσάρεστο: μια οικονομία που φαινόταν πιο δυνατή επειδή έπαιρνε συνεχώς εξωτερική ενίσχυση.

Και ο απλός πολίτης πού μπαίνει;

Όταν μειώνεται η επενδυτική δραστηριότητα, δεν αφορά μόνο τα υπουργεία. Αφορά την εργασία, τον μισθό, τον τεχνίτη, το μικρό κατάστημα, τον επαγγελματία, τον προμηθευτή και την οικογένεια που περίμενε ένα πρόγραμμα για να αλλάξει θέρμανση, κουφώματα ή εξοπλισμό.

Και αν την ίδια στιγμή παραμένουν υψηλές οι τιμές ενέργειας, τροφίμων και υπηρεσιών, τότε έχουμε ένα εξαιρετικά δύσκολο μείγμα: λιγότερη επενδυτική ώθηση, λιγότερες νέες επιδοτήσεις, ακριβότερη καθημερινότητα και πιο αργή ανάπτυξη.

Δεν τελειώνουν όλα τα ευρωπαϊκά χρήματα. Υπάρχουν το ΕΣΠΑ, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και άλλα εργαλεία. Ορισμένες εκταμιεύσεις δανείων του RRF θα συνεχιστούν και μετά το 2026.

Άρα δεν έρχεται οικονομική έρημος. Αλλά τελειώνει κάτι πολύ συγκεκριμένο: η έκτακτη, τεράστια και συγκεντρωμένη ένεση του NextGenerationEU.

Η πραγματική λέλαπα δεν είναι ότι τελειώνουν τα λεφτά. Η πραγματική λέλαπα θα είναι αν αποδειχθεί ότι τα χρόνια αυτά δεν αξιοποιήθηκαν για να γίνει η χώρα πιο παραγωγική.

Ποιοι θα πληρώσουν την επιβράδυνση

Σχεδόν 36 δισεκατομμύρια ευρώ δεν είναι απλώς πολλά χρήματα. Είναι ιστορική ευκαιρία.

Και σε λίγα χρόνια θα μπορούμε να μετρήσουμε το αποτέλεσμα. Πόσες νέες παραγωγικές επιχειρήσεις δημιουργήθηκαν; Πόσο αυξήθηκε η παραγωγικότητα; Πόσο καλύτερο έγινε το ΕΣΥ; Πόσο πιο αποτελεσματικό έγινε το κράτος; Πόσο περισσότερο μπορεί μια ελληνική επιχείρηση να σταθεί χωρίς κρατική ή ευρωπαϊκή επιδότηση;

Στις 31 Αυγούστου λήγει η βασική προθεσμία για την επίτευξη των οροσήμων και των στόχων του Ταμείου Ανάκαμψης.

Άρα από τον Σεπτέμβριο δεν μηδενίζεται η οικονομία. Αρχίζει όμως η εξέταση.

Μέχρι τώρα υπήρχε το Ταμείο. Τώρα πρέπει να δούμε τι έμεινε όταν σταδιακά αποσυρθεί.

Μια παραγωγικότερη Ελλάδα ή μια χώρα που είχε μάθει να κινείται με επιδοτήσεις;

Και αν το 2027 η δημόσια επενδυτική δραστηριότητα πέσει έντονα, αν η ανάπτυξη επιβραδυνθεί και αν η ακρίβεια συνεχίσει να τρώει το εισόδημα, ποιος θα πληρώσει πρώτος τη διαφορά;

Η πραγματική οικονομία αρχίζει τώρα

Όχι οι πίνακες του Υπουργείου. Όχι οι παρουσιάσεις των Βρυξελλών.

Το ελληνικό νοικοκυριό.

Ο εργαζόμενος. Ο μικρομεσαίος. Ο επαγγελματίας. Ο νέος που ψάχνει δουλειά. Η οικογένεια που πληρώνει ενοίκιο.

Και αυτό είναι ίσως το πιο σκληρό ερώτημα. Αν χρειαστήκαμε σχεδόν 36 δισεκατομμύρια ευρώ έκτακτης ευρωπαϊκής στήριξης για να δείχνει η οικονομία ότι αναπτύσσεται, τι ακριβώς έχουμε χτίσει για την ημέρα που αυτή η στήριξη δεν θα υπάρχει πια στην ίδια ένταση;

Γιατί τότε θα σταματήσουν οι δικαιολογίες.

Και θα μείνει μόνο η πραγματική οικονομία.

Πίστευε και μη, ερεύνα. Δες την Πραγματικότητα.