Η Ελλάδα με ένα χάπι στο στόμα: Πότε πάψαμε να θεραπεύουμε τον άνθρωπο και αρχίσαμε να φαρμακώνουμε τη ζωή του;

Ελληνες και φάρμακα: Μια κοινωνία με ένα χάπι στο στόμα

Θάλασσα.

Φως.

Έναν τόπο που εκατομμύρια άνθρωποι πληρώνουν για να επισκεφθούν λίγες ημέρες τον χρόνο επειδή θεωρούν ότι εδώ μπορούν να αναπνεύσουν.

Κι όμως μέσα στα ελληνικά σπίτια υπάρχει μια τελείως διαφορετική πραγματικότητα.

Ένα χάπι για να κοιμηθούμε.

Ένα για να ηρεμήσουμε.

Ένα για το άγχος.

Ένα για την πίεση.

Ένα για το στομάχι.

Ένα για τη χοληστερίνη.

Ένα για τον πόνο.

Ένα ακόμη για την παρενέργεια του προηγούμενου.

Και κάπου μέσα σε αυτή τη μικρή καθημερινή φαρμακευτική τελετουργία γεννιέται ένα ερώτημα που δεν πρέπει πλέον να αποφεύγουμε:

Πώς μια χώρα με τόσο φως κατέληξε να χρειάζεται τόσο πολύ χάπι για να αντέξει τη μέρα της;

Δεν είμαστε «Νο1». Αλλά το πρόβλημα είναι πραγματικό

Αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά, δεν χρειάζεται να υπερβάλουμε.

Η Ελλάδα δεν είναι πρώτη στον κόσμο ούτε πρώτη στην Ευρώπη σε κάθε κατηγορία ψυχοφαρμάκων.

Είναι όμως μια χώρα με υψηλή φαρμακευτική κατανάλωση και εξαιρετικά μεγάλο βάρος φαρμάκων μέσα στο συνολικό σύστημα υγείας.

Τα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι η κατανάλωση αγχολυτικών στην Ελλάδα ήταν 32,1 καθορισμένες ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους ημερησίως το 2022. Η χρήση αντικαταθλιπτικών είχε ανέβει από 44,7 το 2013 σε 73,1 το 2022. (data-explorer.oecd.org)

Και το οικονομικό μέγεθος είναι ακόμη πιο αποκαλυπτικό.

Το 2023 η Ελλάδα δαπάνησε περίπου 7,1 δισεκατομμύρια ευρώ συνολικά για φάρμακα. Η λιανική φαρμακευτική δαπάνη αντιστοιχούσε στο 27% της συνολικής δαπάνης υγείας, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ ήταν μόλις 13%. (oecd.org)

Άρα υπάρχει πραγματικό θέμα.

Δεν χρειάζεται να το εφεύρουμε.

Αλλά γιατί;

Εδώ είναι που η εύκολη απάντηση γίνεται επικίνδυνη.

Δεν αρκεί να πούμε:

«Οι Έλληνες τρελάθηκαν.»

Δεν τρελάθηκαν.

Ούτε ο ήλιος είναι αντικαταθλιπτικό.

Ούτε η θάλασσα θεραπεύει από μόνη της την κατάθλιψη.

Ούτε η μεσογειακή διατροφή μπορεί να εξαφανίσει οικονομική ανασφάλεια, μοναξιά, πένθος, εργασιακή πίεση ή ψυχική νόσο.

Η ψυχική υγεία δεν λειτουργεί έτσι.

Μπορείς να ζεις μπροστά στη θάλασσα και να υποφέρεις.

Μπορείς να βλέπεις ήλιο 300 ημέρες τον χρόνο και να έχεις κρίσεις πανικού.

Μπορείς να τρως καλά και να έχεις βαριά κατάθλιψη.

Και αυτό πρέπει να το σεβαστούμε.

Τα φάρμακα, όταν χορηγούνται σωστά και υπάρχει πραγματική ένδειξη, μπορούν να είναι πολύτιμα και σε ορισμένους ανθρώπους ακόμη και σωτήρια.

Το πρόβλημα αρχίζει αλλού.

Όταν το χάπι γίνεται η πρώτη απάντηση σε κάθε ανθρώπινο πόνο.

Τι συνέβη λοιπόν στον Έλληνα;

Πέρασε οικονομική κρίση.

Μνημόνια.

Ανεργία.

Μειώσεις μισθών.

Ανασφάλεια.

Πανδημία.

Εγκλεισμό.

Ενεργειακή κρίση.

Πληθωρισμό.

Ακρίβεια.

Στεγαστική πίεση.

Ένα περιβάλλον στο οποίο ο άνθρωπος τρέχει περισσότερο για να αγοράσει λιγότερα.

Ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι η πανδημία επιδείνωσε τους παράγοντες κινδύνου για την ψυχική υγεία και ότι η οικονομική δυσκολία συνδέεται έντονα με τον κίνδυνο κατάθλιψης στην Ελλάδα. (oecd.org)

Άρα ίσως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι:

«Γιατί παίρνει χάπια ένας λαός που έχει ήλιο;»

Είναι:

«Τι έχουμε κάνει στην καθημερινότητα αυτού του λαού ώστε ο ήλιος να μην του αρκεί πια;»

Και εδώ μπαίνει η ιατρική

Ο γιατρός έχει τεράστια ευθύνη.

Όχι επειδή «όλοι οι γιατροί παίρνουν μίζες».

Αυτό δεν αποδεικνύεται και θα ήταν άδικο για χιλιάδες επαγγελματίες που υπηρετούν πραγματικά τον ασθενή.

Αλλά επειδή κάθε σύστημα υγείας κινδυνεύει όταν το φάρμακο γίνεται ευκολότερο από την πραγματική θεραπεία.

Για έναν γιατρό είναι πολύ πιο γρήγορο να γράψει μια συνταγή από το να έχει χρόνο να ακούσει έναν άνθρωπο επί μία ώρα.

Είναι πολύ ευκολότερο για ένα σύστημα υγείας να αποζημιώσει ένα κουτί χαπιών από το να προσφέρει στον πολίτη μακροχρόνια ψυχοθεραπεία, κοινωνική υποστήριξη, πρόληψη, άσκηση, πρόγραμμα διακοπής εξάρτησης ή πραγματική παρακολούθηση.

Και έτσι μπορεί να δημιουργηθεί μια κουλτούρα:

Έχεις σύμπτωμα;

Πάρε κάτι.

Το Xanax δεν είναι καραμέλα

Η αλπραζολάμη, γνωστή ευρέως από εμπορικές ονομασίες όπως Xanax, ανήκει στις βενζοδιαζεπίνες.

Αυτά τα φάρμακα έχουν πραγματικές θεραπευτικές χρήσεις.

Έχουν όμως και πραγματικούς κινδύνους.

Η μακροχρόνια χρήση μπορεί να οδηγήσει σε σωματική εξάρτηση και απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει σοβαρό στερητικό σύνδρομο. Γι' αυτό και η λογική της χρόνιας, ανεξέλεγκτης κατανάλωσης τέτοιων φαρμάκων δεν είναι αθώα.

Δεν είναι ένα «ηρεμιστικό να υπάρχει στο συρτάρι».

Είναι φάρμακο που χρειάζεται ιατρική κρίση.

Και μήπως γράφουμε περισσότερα φάρμακα απ' όσα πραγματικά χρειαζόμαστε;

Αυτό είναι απολύτως νόμιμο ερώτημα.

Ο ίδιος ο ΟΟΣΑ αναφέρει ότι οι διαφορές στην κατανάλωση φαρμάκων μεταξύ κρατών δεν εξηγούνται μόνο από τις ασθένειες αλλά και από διαφορετικές κλινικές πρακτικές και πρότυπα συνταγογράφησης. (oecd.org)

Άρα πρέπει να ερευνούμε:

Πόσες συνταγές είναι πραγματικά αναγκαίες;

Πόσες συνεχίζονται για χρόνια χωρίς επανεξέταση;

Πόσοι ηλικιωμένοι λαμβάνουν πολλά φάρμακα ταυτόχρονα;

Πόσες αλληλεπιδράσεις δημιουργούνται;

Πόσοι άνθρωποι παίρνουν φάρμακο για να αντιμετωπίσουν παρενέργεια άλλου φαρμάκου;

Πόσο καλά ελέγχεται η πολυφαρμακία;

Αυτές είναι σοβαρές ερωτήσεις δημόσιας υγείας.

Και οι φαρμακευτικές;

Οι φαρμακευτικές εταιρείες δεν είναι φιλανθρωπικά ιδρύματα.

Είναι επιχειρήσεις.

Παράγουν προϊόντα.

Επενδύουν.

Κερδίζουν.

Και χωρίς αυτές δεν θα υπήρχαν πολλά από τα φάρμακα που έχουν σώσει εκατομμύρια ζωές.

Αλλά ακριβώς επειδή υπάρχει τεράστιο οικονομικό συμφέρον, η σχέση φαρμακευτικών εταιρειών, γιατρών, συνεδρίων, επιστημονικής ενημέρωσης και συνταγογράφησης πρέπει να βρίσκεται κάτω από διαρκή διαφάνεια και έλεγχο.

Το ερώτημα δεν πρέπει να είναι:

«Είναι όλες οι φαρμακευτικές κακές;»

Όχι.

Ούτε:

«Είναι όλοι οι γιατροί διεφθαρμένοι;»

Όχι.

Το σωστό ερώτημα είναι:

Ποιος ελέγχει τις συγκρούσεις συμφέροντος;

Ποιος εξετάζει τις ακραίες συνταγογραφικές συμπεριφορές;

Ποιος διασφαλίζει ότι η θεραπευτική απόφαση λαμβάνεται για τον ασθενή και όχι για την αγορά;

Η Ελλάδα έχει ηλεκτρονική συνταγογράφηση και μηχανισμούς παρακολούθησης ακριβώς επειδή η συνταγογραφική συμπεριφορά πρέπει να μπορεί να ελέγχεται. (oecd.org)

Υπάρχει οργανωμένο σχέδιο να «ναρκωθεί» ο Έλληνας;

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν δημόσια τεκμήρια που να αποδεικνύουν ένα οργανωμένο σχέδιο κράτους, γιατρών και φαρμακευτικών εταιρειών με σκοπό να αποβλακωθεί ή να ελεγχθεί ο ελληνικός πληθυσμός.

Αυτό όμως δεν κλείνει τη συζήτηση.

Γιατί δεν χρειάζεται να υπάρχει μυστική αίθουσα με ανθρώπους που σχεδιάζουν κάτι τέτοιο για να δημιουργηθεί ένα άρρωστο αποτέλεσμα.

Αρκεί ένα σύστημα όπου:

η εταιρεία θέλει περισσότερες πωλήσεις,

ο γιατρός έχει ελάχιστο χρόνο,

το κράτος δεν επενδύει αρκετά στην πρόληψη,

ο πολίτης θέλει γρήγορη ανακούφιση,

η κοινωνία δεν έχει χρόνο να ακούσει τον άνθρωπο,

και το χάπι βρίσκεται πάντα διαθέσιμο.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι υπερφαρμακοποίηση χωρίς κανένας να έχει αποφασίσει κεντρικά να δημιουργήσει υπερφαρμακοποίηση.

Αυτό ίσως είναι ακόμη πιο ανησυχητικό.

Γιατί το χάπι δεν θεραπεύει την κοινωνία

Μπορεί να θεραπεύσει έναν ασθενή.

Μπορεί να μειώσει ένα σύμπτωμα.

Μπορεί να σταματήσει μια κρίση.

Μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο να ξανασταθεί.

Αλλά δεν μπορεί να διορθώσει:

έναν μισθό που δεν φτάνει,

ένα σπίτι που δεν μπορείς να πληρώσεις,

μια εργασία που σε εξοντώνει,

μια οικογένεια που διαλύεται,

μια κοινωνία μοναξιάς,

ένα παιδί που μεγαλώνει μέσα στην οθόνη,

μια ζωή χωρίς νόημα.

Αν ένα κοινωνικό πρόβλημα μετατρέπεται συνεχώς σε ατομική διάγνωση, τότε υπάρχει κίνδυνος να φαρμακώνουμε τον άνθρωπο αντί να αλλάζουμε όσα τον αρρωσταίνουν.

Αυτό είναι το μεγαλύτερο ερώτημα.

Μήπως έχουμε μάθει να μην αντέχουμε τίποτα;

Κάποτε ο πόνος ήταν μέρος της ζωής.

Δεν λέμε ότι ήταν καλό.

Αλλά υπήρχαν περισσότεροι μη φαρμακευτικοί μηχανισμοί αντιμετώπισης.

Οικογένεια.

Παρέα.

Γειτονιά.

Κοινότητα.

Εκκλησία για τον πιστό.

Άθληση.

Φύση.

Συζήτηση.

Αργότεροι ρυθμοί.

Σήμερα ένας άνθρωπος μπορεί να έχει 3.000 διαδικτυακούς «φίλους» και κανέναν άνθρωπο να καλέσει στις τρεις το πρωί.

Και τότε εμφανίζεται το χάπι.

Όχι πάντα επειδή ο άνθρωπος έχει ψυχιατρική νόσο.

Μερικές φορές επειδή η ζωή του έγινε ανυπόφορη.

Και υπάρχει ακόμη μια τεράστια ειρωνεία

Η Ελλάδα είναι μια χώρα που παγκοσμίως εξάγει την εικόνα της ευζωίας.

Ήλιος.

Θάλασσα.

Μεσογειακή διατροφή.

Οικογένεια.

Παρέα.

Χαρά.

Και την ίδια ώρα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας ζει με άγχος, οικονομική πίεση, ψυχική κόπωση και αυξανόμενη χρήση ψυχοφαρμάκων.

Ίσως λοιπόν το ζήτημα δεν είναι ότι χάσαμε τον ήλιο.

Είναι ότι δημιουργήσαμε μια ζωή στην οποία δεν έχουμε πλέον χρόνο να τον κοιτάξουμε.

Η Ελλάδα χρειάζεται λιγότερο χάπι ή καλύτερη ιατρική;

Η σωστή απάντηση δεν είναι «πετάξτε τα φάρμακα».

Αυτό θα ήταν επικίνδυνο.

Κανείς που λαμβάνει αντικαταθλιπτικό, αγχολυτικό ή άλλο συνταγογραφούμενο φάρμακο δεν πρέπει να το διακόπτει μόνος του ή απότομα χωρίς τον γιατρό του.

Η απάντηση είναι:

σωστό φάρμακο,

στον σωστό άνθρωπο,

στη σωστή δόση,

για όσο πραγματικά χρειάζεται,

με τακτική επανεξέταση,

και μαζί με όλες τις άλλες μορφές φροντίδας που μπορεί να χρειάζεται ο άνθρωπος.

Αυτό είναι ιατρική.

Το χάπι για κάθε πρόβλημα δεν είναι.

Το πραγματικό σκάνδαλο μπορεί να βρίσκεται αλλού

Ίσως το μεγαλύτερο σκάνδαλο δεν είναι ότι ο Έλληνας παίρνει πολλά φάρμακα.

Είναι ότι δημιουργήσαμε μια κοινωνία που πολλές φορές χρειάζεται χημική βοήθεια για να αντέξει την καθημερινότητά της.

Και αντί να ρωτήσουμε:

«Τι κάναμε στη ζωή αυτού του ανθρώπου;»

ρωτάμε:

«Τι να του γράψουμε;»

Αν αυτό γίνει η κανονικότητα, τότε δεν θεραπεύουμε πλέον μόνο ασθένειες.

Φαρμακώνουμε την κοινωνική δυστυχία.

Και εκεί πρέπει να σταματήσουμε.

Γιατί το ερώτημα δεν είναι αν τα φάρμακα είναι καλά ή κακά.

Το ερώτημα είναι πολύ βαθύτερο:

Πώς φτάσαμε σε μια από τις ομορφότερες χώρες του κόσμου να χρειάζονται τόσοι άνθρωποι ένα χάπι για να κοιμηθούν, ένα χάπι για να ξυπνήσουν, ένα χάπι για να ηρεμήσουν και ένα ακόμη για να βγάλουν την ημέρα;

Και αν αντί να αλλάξουμε τη ζωή που τους αρρωσταίνει συνεχίσουμε απλώς να αυξάνουμε τα κουτιά στο κομοδίνο, πού ακριβώς θα σταματήσει αυτό;

Πίστευε και μη, ερεύνα.

Δες την Πραγματικότητα.