Δημοτική Αστυνομία: νέοι έλεγχοι, συγκεκριμένα όρια και η ευθύνη του δήμου

Δημοτική Αστυνομία: τι αλλάζει στους ελέγχους του δρόμου

Η εγκύκλιος 23, με αριθμό πρωτοκόλλου 55891/8-10-2026, που υπογράφει ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος, εξηγεί την εφαρμογή των άρθρων 356 έως 359 του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ν. 5314/2026. Δεν είναι από μόνη της νέος νόμος. Παραπέμπει στο νομοθετικό πλαίσιο και περιλαμβάνει στο παράρτημά της τις σχετικές διατάξεις, ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να ελέγξει τις εξουσίες και τους περιορισμούς τους.

Στον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας προστίθενται συγκεκριμένοι έλεγχοι: κανόνες ασφάλειας κατά τη μεταφορά επιβατών, ειδικοί κανόνες για ποδήλατα, μοτοποδήλατα, μοτοσικλέτες και τρίτροχα, ακινητοποίηση οχήματος και ισχύς αδειών οδήγησης, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις. Περιλαμβάνεται επίσης η στάση ή στάθμευση σε θέσεις επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, με εξαίρεση τα ηλεκτρικά οχήματα όσο φορτίζουν.

Αυτό δεν είναι λευκή επιταγή για κάθε πιθανό τροχονομικό έλεγχο. Το άρθρο 356 παραπέμπει σε συγκεκριμένες παραγράφους του ΚΟΚ. Στον έλεγχο ισχύος άδειας οδήγησης, για παράδειγμα, εξαιρεί οχήματα δημόσιας χρήσης και φορτηγά. Η εγκύκλιος επισημαίνει και αρμοδιότητες που αφαιρούνται, μεταξύ τους ορισμένους ελέγχους φορτηγών και των εγγράφων τους. Οι εξαιρέσεις είναι μέρος του κανόνα, όχι λεπτομέρεια που μπορεί να εξαφανιστεί από τον τίτλο.

Στην ίδια διάταξη περιλαμβάνονται έλεγχοι για τη συμπεριφορά οδηγών προς τους πεζούς και για την κατάληψη τμήματος οδού και πεζοδρομίου. Εδώ βρίσκεται το καθημερινό διακύβευμα: ο δημόσιος χώρος δεν αφορά μόνο εκείνον που αναζητεί θέση στάθμευσης, αλλά και εκείνον που πρέπει να κινηθεί με αμαξίδιο, καρότσι ή περιορισμένη όραση. Η επιβολή κανόνων οφείλει να προστατεύει τη μετακίνηση όλων, όχι απλώς να παράγει περισσότερες βεβαιώσεις παραβάσεων.

Η ασφάλεια στον δρόμο χρειάζεται και αξιολόγηση αποτελέσματος. Όπως δείχνει το ξεχωριστό θέμα μας για τα τροχαία στην Ελλάδα το πρώτο εξάμηνο του 2026, η συζήτηση πρέπει να αφορά την προστασία της ζωής. Από τη διεύρυνση μιας ελεγκτικής αρμοδιότητας δεν μπορούμε, χωρίς στοιχεία εφαρμογής, να συμπεράνουμε ότι μειώθηκαν ήδη οι συγκρούσεις.

Οι συλλήψεις έχουν νομικό πλαίσιο· οι βάρδιες χρειάζονται προσωπικό

Το άρθρο 358 προβλέπει ότι, για αξιόποινες πράξεις της αρμοδιότητάς της, το προσωπικό ενεργεί ως ειδικός ανακριτικός υπάλληλος. Προβλέπει επίσης συλλήψεις στο πλαίσιο της αποστολής και των αρμοδιοτήτων της Δημοτικής Αστυνομίας, σύμφωνα με τις αντίστοιχες διατάξεις του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Επομένως, η απάντηση στο «μπορεί να συλλάβει;» είναι ναι, υπό το συγκεκριμένο νόμιμο πλαίσιο, όχι γενικώς για οτιδήποτε και χωρίς προϋποθέσεις.

Ο προβλεπόμενος εξοπλισμός περιλαμβάνει αλεξίσφαιρο γιλέκο, χειροπέδες και αστυνομική ράβδο. Για τη ράβδο η διάταξη αναφέρει χρήση σε περίπτωση άμυνας. Η αναφορά στον εξοπλισμό δεν αποδεικνύει ότι όλες οι υπηρεσίες τον έχουν ήδη προμηθευτεί ούτε ότι απέκτησαν απεριόριστη εξουσία καταναγκασμού. Δεν παρουσιάζουμε κάθε πρόβλεψη του κωδικοποιημένου πλαισίου ως εξουσία που εμφανίστηκε πρώτη φορά αυτή την εβδομάδα.

Ανάλογη προσοχή χρειάζεται το «24ωρο». Η εγκύκλιος αναφέρει ότι οι αρμοδιότητες μπορούν να ασκούνται σε τρεις βάρδιες, όλες τις ημέρες, με κατάλληλη εναλλαγή προσωπικού. Ο αριθμός των βαρδιών καθορίζεται από τον ανώτερο ιεραρχικά προϊστάμενο, λαμβάνοντας υπόψη το θεσμικό πλαίσιο. Η δυνατότητα δεν ισοδυναμεί με βεβαίωση ότι υπάρχει σήμερα νυχτερινή περιπολία σε κάθε δήμο.

Υπάρχει ειδική πρόβλεψη για τη συμμετοχή στην πολιτική προστασία σε έκτακτες ανάγκες: η σχετική αρμοδιότητα ασκείται όλο το εικοσιτετράωρο, σύμφωνα με τις οδηγίες του αρμόδιου συντονιστικού οργάνου και ανεξαρτήτως στελέχωσης. Δεν πρέπει να συγχέεται αυτή η έκτακτη υποχρέωση με το κανονικό πρόγραμμα κάθε υπηρεσίας.

Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα της απόστασης ανάμεσα στην οργάνωση και στη λειτουργία καταγράφει το OTA Voice στις 13 Οκτωβρίου: η εκπαίδευση εννέα υπαλλήλων του Δήμου Χαλκιδέων συνεχιζόταν και παρατεινόταν μετά τις νέες διευκρινίσεις. Το δημοσίευμα αποδίδει στη δήμαρχο Έλενα Βάκα στόχο λειτουργίας με σεβασμό στους πολίτες. Πρόκειται για δημόσια δήλωση που μεταφέρει το μέσο, όχι δική μας συνέντευξη ούτε επιβεβαίωση ότι η υπηρεσία έχει ήδη αναλάβει πλήρως καθήκοντα.

Γιατί δεν ασκούνται παντού οι ίδιες αρμοδιότητες

Το νέο πλαίσιο συνδέει την άσκηση αρμοδιοτήτων με τον μόνιμο πληθυσμό και τη στελέχωση, καταργώντας το εδαφικό κριτήριο και την προηγούμενη διαφορετική μεταχείριση παλαιών και νεοσύστατων υπηρεσιών. Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τους συγκεκριμένους ελέγχους ΚΟΚ. Η δεύτερη αφορά υπαίθρια διαφήμιση και εμπόριο, ενώ η τρίτη περιλαμβάνει ελέγχους καταστημάτων, μουσικής, κοινής ησυχίας και ωραρίου.

Οι βασικές βαθμίδες στελέχωσης είναι επτά άτομα για δήμους έως 15.000 κατοίκους, δεκαπέντε για πληθυσμό από 15.001 έως 50.000 και τριάντα για πληθυσμό από 50.001 έως 100.000. Για μεγαλύτερους δήμους χρησιμοποιείται αναλογία ενός δημοτικού αστυνομικού ανά 2.000 κατοίκους, με τον κανόνα στρογγυλοποίησης που προβλέπει το άρθρο 357. Οι βαθμίδες αυτές συνδέονται με διαφορετικές κατηγορίες αρμοδιοτήτων, όχι με έναν ενιαίο αριθμό περιπολιών.

Η εγκύκλιος δίνει τέσσερα παραδείγματα, με στοιχεία ανθρώπινου δυναμικού της 31ης Μαΐου 2026: Αθήνα, 522 υπηρετούντες έναντι ορίου 322· Ηράκλειο Κρήτης, 34 έναντι 90· Ελληνικό, Αργυρούπολη, οκτώ έναντι τριάντα· Πάρος, τρεις έναντι επτά. Είναι διοικητικά παραδείγματα με συγκεκριμένη ημερομηνία αναφοράς. Δεν αποτελούν επιτόπιο έλεγχο σημερινών βαρδιών και δεν επιτρέπουν συμπέρασμα για ατομική απόδοση των εργαζομένων.

Η υποστελέχωση δεν καταργεί αυτομάτως την υπηρεσία ούτε ακυρώνει συλλήβδην τις πράξεις της. Επιτρέπει στο δημοτικό συμβούλιο, με απόλυτη πλειοψηφία των μελών του, να αφαιρέσει συγκεκριμένες, περιοριστικά αναφερόμενες αρμοδιότητες και να τις αναθέσει σε άλλο προσωπικό του δήμου. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα προσθήκης αρμοδιοτήτων με την απαιτούμενη απόφαση. Δεν μπορεί, συνεπώς, ένας γενικός πίνακας να υποκαταστήσει την τοπική πράξη που καθορίζει τι ασκείται πραγματικά.

Το My-OTA στην ανάλυση της 8ης Οκτωβρίου αναδεικνύει ακριβώς αυτή τη σχέση στελέχωσης, αποφάσεων και δημοσιοποίησης. Πρόκειται για δημοσιογραφική ανάγνωση του ίδιου εγγράφου, όχι για δεύτερη ανεξάρτητη απογραφή προσωπικού. Το πρωτογενές τεκμήριο για τους παραπάνω αριθμούς παραμένει η εγκύκλιος.

Το έγγραφο που δικαιούται να αναζητήσει ο πολίτης

Το άρθρο 357 απαιτεί διαπιστωτική πράξη του Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης για τις ασκούμενες αρμοδιότητες και ανάρτησή της στην ιστοσελίδα του δήμου. Η εγκύκλιος ζητεί από τους δήμους να αποστέλλουν τα στοιχεία πληθυσμού, προσωπικού και τις σχετικές αποφάσεις τους, καθώς και να επαναλαμβάνουν τη διαδικασία όταν μεταβολές επηρεάζουν τις αρμοδιότητες.

Η πρακτική κίνηση είναι συγκεκριμένη: αναζητούμε στην επίσημη ιστοσελίδα του δήμου τη διαπιστωτική πράξη και την ενημέρωση για τη Δημοτική Αστυνομία. Αν δεν τις εντοπίζουμε, υποβάλλουμε γραπτό αίτημα μέσω του πρωτοκόλλου, ζητώντας την ισχύουσα πράξη, τις σχετικές αποφάσεις και το δημοσιευμένο ωράριο εξυπηρέτησης. Η δυσκολία εύρεσης ενός εγγράφου δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι δεν έχει εκδοθεί.

Για πρόβλημα στον δημόσιο χώρο, περιγράφουμε ακριβές σημείο, χρόνο και είδος εμποδίου και κρατάμε τον αριθμό καταχώρισης του αιτήματος. Αποφεύγουμε τη δημόσια έκθεση προσώπων ή πινακίδων ως υποκατάστατο αναφοράς στην αρμόδια υπηρεσία. Το αίτημα πρέπει να επιτρέπει έλεγχο, όχι να μετατρέπει μια διαφωνία σε προσωπική διαπόμπευση.

Αν αμφισβητούμε βεβαιωμένη παράβαση, δεν αρκεί μια ανάρτηση στο διαδίκτυο. Η παράγραφος 7 του άρθρου 357 ορίζει ότι τις αντιρρήσεις ή τις ιεραρχικές προσφυγές εξετάζει ο προϊστάμενος δημοτικός αστυνομικός του οργάνου που βεβαίωσε την παράβαση και, αν δεν υπάρχει προϊστάμενος, ο δήμαρχος. Ελέγχουμε αμέσως τη διαδικασία και την προθεσμία που ισχύει για τη συγκεκριμένη πράξη· δεν υπάρχει εδώ ένας ενιαίος αριθμός ημερών για κάθε είδους παράβαση. Για εξατομικευμένη αμφισβήτηση χρειάζεται συμβουλή από αρμόδιο επαγγελματία.

Η δική μας θέση είναι ότι ο δήμος πρέπει να λογοδοτεί με περισσότερα από έναν απολογισμό προστίμων: ποιες επικίνδυνες καταλήψεις αποκαταστάθηκαν, πόσο γρήγορα απαντήθηκαν αναφορές, πώς εξετάστηκαν αντιρρήσεις και τι προσωπικό κάλυπτε κάθε υπηρεσία. Η ίδια αρχή αφορά και τις κάμερες ελέγχου και τα όρια της ψηφιακής επιτήρησης: η ισχύς ενός μηχανισμού δεν υποκαθιστά τη διαφάνεια και τον έλεγχο της χρήσης του.

Η Δημοτική Αστυνομία μπορεί να προστατεύει τον κοινό χώρο χωρίς να γίνεται φόβητρο και να ελέγχεται χωρίς να απαξιώνεται συλλήβδην το προσωπικό της. Ο δικός σας δήμος εξηγεί καθαρά τι κάνει η υπηρεσία του, πότε ανταποκρίνεται και πώς εξετάζει την ένσταση ενός πολίτη; Τα δικά σας συμπεράσματα.