Προσωπικός Αριθμός: ευκολία, συγκέντρωση δεδομένων και το δικαίωμα στον έλεγχο

Τι είναι και τι δεν είναι ο Προσωπικός Αριθμός

Σύμφωνα με την επίσημη υπηρεσία, ο Προσωπικός Αριθμός είναι ενιαίος αριθμός ταυτοποίησης για τις συναλλαγές με φορείς του δημόσιου τομέα. Οι τομεακοί αριθμοί, όπως ΑΦΜ, ΑΜΚΑ και αριθμός δελτίου ταυτότητας, δεν καταργούνται. Ο Π.Α. λειτουργεί ως σταθερό κλειδί συσχέτισης των στοιχείων ενός προσώπου στα βασικά μητρώα.

Η αυτόματη απόδοσή του ξεκίνησε στις 6 Νοεμβρίου 2025 για όσους δεν τον είχαν εκδώσει. Στις 24 Νοεμβρίου, το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανακοίνωσε ότι 9,3 εκατομμύρια πολίτες διέθεταν ήδη Π.Α. Πρόκειται για εθνική διοικητική υποδομή. Δεν βρήκαμε τεκμήριο ότι αποτελεί έναν “παγκόσμιο αριθμό” που εντάσσει όλους τους ανθρώπους σε κεντρικό παγκόσμιο σύστημα. Η ευρωπαϊκή ψηφιακή ταυτότητα είναι διαφορετικό πλαίσιο και οφείλει, βάσει κανονισμού, να ενσωματώνει αρχές προστασίας ιδιωτικότητας.

Το ερώτημα δεν είναι αν ένας αριθμός έχει κακή πρόθεση. Είναι αν το σύστημα γύρω του περιορίζει αποδεδειγμένα την κακή χρήση.

Ο πραγματικός κίνδυνος λέγεται δυνατότητα σύνδεσης

Όσο περισσότερα μητρώα συσχετίζονται μέσω ενός σταθερού αναγνωριστικού, τόσο ευκολότερο γίνεται να συντεθεί μια πολύ πλήρης εικόνα του πολίτη. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε υπάλληλος έχει αυτόματα πρόσβαση σε όλα. Σημαίνει ότι το κόστος μιας λανθασμένης εξουσιοδότησης, μιας κατάχρησης ή μιας παραβίασης μπορεί να μεγαλώσει. Στη γλώσσα της προστασίας δεδομένων, αυξάνεται η “συνδεσιμότητα” πληροφοριών που παλαιότερα ήταν πιο κατακερματισμένες.

Υπάρχει και ο κίνδυνος της σταδιακής επέκτασης σκοπού: ένα εργαλείο που σχεδιάστηκε για ταυτοποίηση μπορεί, με μεταγενέστερους κανόνες, να ζητείται σε περισσότερα περιβάλλοντα. Γι’ αυτό η νομοθεσία πρέπει να ορίζει αυστηρά ποιος επιτρέπεται να ζητά τον αριθμό, για ποιον σκοπό, για πόσο χρόνο τον κρατά και ποια κύρωση επιβάλλεται όταν παραβιάζει το όριο.

Τι ζήτησε η Αρχή Προστασίας Δεδομένων

Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, στη γνωμοδότηση 1/2025, έκρινε ότι η αναγραφή του Π.Α. στο δελτίο ταυτότητας δεν αντίκειται κατ’ αρχήν στη νομοθεσία, υπό την προϋπόθεση συγκεκριμένων εγγυήσεων. Ζήτησε, μεταξύ άλλων, μέτρα κατά της διατήρησης φωτοαντιγράφων ταυτότητας, καταγραφή της χρήσης του Π.Α., ενημέρωση πολιτών και χρηστών, επικαιροποίηση των εκτιμήσεων αντικτύπου και χωριστή αποθήκευσή του από τα βιομετρικά δεδομένα.

Αυτές οι παρατηρήσεις είναι σημαντικές για δύο λόγους. Πρώτον, δεν επιβεβαιώνουν ότι το σύστημα είναι εξ ορισμού παράνομο. Δεύτερον, αποδεικνύουν ότι η ασφάλεια δεν προκύπτει από μια κυβερνητική υπόσχεση αλλά από συγκεκριμένη αρχιτεκτονική και συνεχή έλεγχο. Αν μια δικλίδα δεν μπορεί να ελεγχθεί ανεξάρτητα, παραμένει διαβεβαίωση.

Τα δικαιώματα που πρέπει να απαιτήσει ο πολίτης

Κάθε πολίτης πρέπει να μπορεί να βλέπει ποιος φορέας αναζήτησε τα στοιχεία του, πότε και για ποιον νόμιμο σκοπό. Πρέπει να υπάρχει γρήγορη διόρθωση λαθών, υποχρεωτική ειδοποίηση σε σοβαρή παραβίαση, αυστηρός διαχωρισμός πρόσβασης και πραγματικός έλεγχος από ανεξάρτητη αρχή. Η κατοχή της φυσικής ταυτότητας δεν πρέπει να μετατρέπεται σε ελεύθερη άδεια αντιγραφής ενός καθολικού αναγνωριστικού.

Η ψηφιακή διοίκηση μπορεί να μειώσει ταλαιπωρία και λάθη. Δεν δικαιούται, όμως, να ζητά εμπιστοσύνη χωρίς ορατό λογαριασμό. Ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να αποδεχτεί τον ψευδή μονόδρομο “ή τεχνολογία ή ελευθερία”. Μπορεί να απαιτήσει τεχνολογία με ελαχιστοποίηση δεδομένων, δικαίωμα πληροφόρησης και εξουσία που αφήνει ίχνος κάθε φορά που κοιτάζει.

Η διολίσθηση χρήσης είναι θεσμικός κίνδυνος, όχι φαντασία

Ένα σύστημα μπορεί να ξεκινήσει για να μειώσει την ταλαιπωρία και αργότερα να χρησιμοποιηθεί για περισσότερους σκοπούς. Η διεθνής συζήτηση το ονομάζει διολίσθηση χρήσης: η βάση υπάρχει, η τεχνική σύνδεση είναι εύκολη και μια νέα νομοθετική εξαίρεση παρουσιάζεται ως μικρή προσθήκη. Δεν χρειάζεται μυστικό κέντρο ελέγχου για να συμβεί. Αρκούν διαδοχικές αποφάσεις που καθεμία φαίνεται περιορισμένη.

Το κρίσιμο δεν είναι αν το κράτος γνωρίζει έναν αριθμό. Είναι ποια συστήματα μπορούν να συνδεθούν μέσω αυτού, ποιος υπάλληλος βλέπει τι, αν κάθε πρόσβαση καταγράφεται, πότε ενημερώνεται ο πολίτης και πόσο γρήγορα διορθώνεται ένα λάθος. Όσο περισσότερες βάσεις συναντώνται, τόσο μεγαλύτερη η ζημιά από παραβίαση, κατάχρηση ή λανθασμένη ταυτοποίηση.

Συμπέρασμα: επτά κόκκινες γραμμές πριν από την ευκολία

Χρειάζονται σαφής περιορισμός σκοπού, ελάχιστα δεδομένα, διαχωρισμός βάσεων, υποχρεωτικό αρχείο προσβάσεων, ειδοποίηση του πολίτη, γρήγορη διόρθωση και πραγματικές κυρώσεις για παράνομη χρήση. Κάθε νέα σύνδεση πρέπει να περνά από ειδικό νόμο, δημόσια εκτίμηση αντικτύπου και ανεξάρτητο έλεγχο. Η συναίνεση δεν πρέπει να θεωρείται ελεύθερη όταν χωρίς αυτήν ο άνθρωπος αποκλείεται από βασική υπηρεσία.

Η ψηφιακή διοίκηση μπορεί να υπηρετήσει τον πολίτη. Για να το αποδείξει, πρέπει να είναι σχεδιασμένη και για την ημέρα που στην εξουσία θα βρεθεί κάποιος λιγότερο δημοκρατικός από τους σημερινούς διαχειριστές. Τα δικαιώματα δεν γράφονται για τους καλούς καιρούς. Γράφονται για να περιορίζουν την κατάχρηση όταν η πολιτική βούληση αλλάξει.

Δεν κρίνουμε ένα μητρώο μόνο από τον σημερινό σκοπό του, αλλά και από τη χειρότερη νόμιμη χρήση που μπορεί αύριο να επιτραπεί.