PISA 2025 στην Ελλάδα: σχεδόν 1 στους 2 δεκαπεντάχρονους δεν φτάνει στο βασικό επίπεδο Μαθηματικών

PISA 2025 Ελλάδα: Τι ακριβώς έδειξε η έρευνα και τι δεν μετρά

Στην ελληνική συμμετοχή εξετάστηκαν 6.858 μαθητές από 229 σχολεία, καλύπτοντας το 95% του πληθυσμού-στόχου. Διεθνώς συμμετείχαν περίπου 765.000 δεκαπεντάχρονοι από 91 χώρες και οικονομίες. Το PISA δεν εξετάζει αν ο μαθητής απομνημόνευσε την ύλη ενός συγκεκριμένου βιβλίου. Ελέγχει αν μπορεί να χρησιμοποιήσει όσα έμαθε σε προβλήματα, κείμενα και φαινόμενα που μοιάζουν με την πραγματική ζωή.

Από το 2022 έως το 2025 η Ελλάδα έχασε 6 μονάδες στα Μαθηματικά, 7 στις Φυσικές Επιστήμες και 16 στην Κατανόηση Κειμένου. Η διεθνής πτώση ήταν επίσης μεγάλη, ιδιαίτερα στην ανάγνωση. Η σύγκριση έχει αξία, αλλά δεν αναιρεί τη μακρά ελληνική υποχώρηση: σε σχέση με παλαιότερους κύκλους, οι επιδόσεις έχουν μειωθεί κατά δεκάδες μονάδες και η χώρα παραμένει κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Για πρώτη φορά αξιολογήθηκε και η επίλυση προβλημάτων σε ψηφιακά περιβάλλοντα. Η Ελλάδα πέτυχε 461 μονάδες έναντι 500 του ΟΟΣΑ και βρέθηκε 47η μεταξύ 91 συμμετοχών. Το τεστ δεν μετρά ολόκληρη την αξία ενός παιδιού, τη δημιουργικότητα, την καλοσύνη ή τη χειρωνακτική του ικανότητα. Μετρά όμως δεξιότητες χωρίς τις οποίες η αυτονομία, η εργασία και η δημοκρατική κρίση γίνονται δυσκολότερες.

Όταν το μισό παιδικό δυναμικό μένει κάτω από τα βασικά, δεν απέτυχαν τα παιδιά. Απέτυχε η οργάνωση γύρω τους.

Πίσω από τον αριθμό: μάθημα χωρίς νόημα, ανισότητα και ψηφιακός περισπασμός

Οι ίδιοι οι μαθητές περιγράφουν λιγότερο υποστηρικτικό και λιγότερο γνωστικά ενεργοποιητικό περιβάλλον από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Δηλώνουν μικρότερη υποστήριξη από εκπαιδευτικούς και περιορισμένη χρήση τεχνικών που τους αναγκάζουν να εξηγήσουν, να συνδέσουν και να σκεφτούν. Όταν το μάθημα γίνεται παράδοση ύλης, αντιγραφή και προετοιμασία για την επόμενη εξέταση, η γνώση μπορεί να μείνει προσωρινή και εύθραυστη.

Η κοινωνική ανισότητα δεν εμφανίζεται μόνο στο εισόδημα. Εμφανίζεται στο ήσυχο δωμάτιο, στο βιβλίο, στον διαθέσιμο γονέα, στο φροντιστήριο, στον υπολογιστή, στη γλώσσα που μιλιέται στο σπίτι και στο σχολείο που έχει σταθερό προσωπικό. Το Υπουργείο σημειώνει ότι οι διαφορές μεταξύ ΓΕΛ και άλλων τύπων εκπαίδευσης, ιδιωτικών και δημόσιων σχολείων, γηγενών και μαθητών μεταναστευτικού υπόβαθρου είναι στην Ελλάδα εντονότερες από τον ΟΟΣΑ. Η συνολική «συμπίεση» των επιδόσεων χαμηλά δεν είναι ισότητα· είναι κοινή απώλεια με άνισες εξόδους διαφυγής.

Το PISA καταγράφει επίσης περισσότερο χρόνο εξωσχολικής μελέτης και υποστήριξης. Αυτό αποκαλύπτει ένα παράδοξο: οι οικογένειες επενδύουν ώρες και χρήματα, αλλά το σύστημα δεν μετατρέπει αναλογικά την προσπάθεια σε κατανόηση. Η πίεση για φοιτητική στέγη και η ανάγκη πρόσθετης διδασκαλίας δείχνουν πως η τυπικά δωρεάν παιδεία συχνά μεταφέρει το κόστος στο σπίτι.

Οι οθόνες και η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να βοηθήσουν, αλλά δεν είναι ουδέτερες όταν αντικαθιστούν την προσπάθεια. Ο ΟΟΣΑ συνδέει τη διεθνή πτώση της ανάγνωσης με λιγότερη ανάγνωση για ευχαρίστηση, διαρκή ψηφιακό περισπασμό και επιφανειακή επεξεργασία κειμένου. Η απαγόρευση κινητού μέσα στο σχολείο φαίνεται, σύμφωνα με τις δηλώσεις των μαθητών, να μείωσε τη χρήση του. Δεν ελέγχει όμως τις ώρες εκτός σχολείου ούτε διδάσκει από μόνη της πώς ελέγχουμε μια πηγή, πώς διαβάζουμε βαθιά και πότε η ΤΝ μάς κάνει πιο ικανούς αντί πιο εξαρτημένους.

Η ευθύνη της εξουσίας και το βολικό άλλοθι της παγκόσμιας πτώσης

Η παγκόσμια πτώση είναι πραγματική. Είναι όμως πολιτικά βολικό να χρησιμοποιείται ως κουβέρτα πάνω από τις ελληνικές αδυναμίες. Οι διευθυντές αναφέρουν εντονότερες ελλείψεις προσωπικού από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ιδίως σε ευάλωτες και περιφερειακές μονάδες, παρότι η συνολική αναλογία μαθητών ανά εκπαιδευτικό είναι χαμηλότερη. Αυτό δείχνει πρόβλημα κατανομής, έγκαιρης στελέχωσης και διοίκησης, όχι απλώς έλλειψη ανθρώπων.

Κάθε Σεπτέμβριο η χώρα γνωρίζει πόσες τάξεις ανοίγουν, αλλά εξακολουθεί να στέλνει αναπληρωτές να αναζητούν σπίτι μετά το πρώτο κουδούνι. Η έρευνά μας για τους αναπληρωτές στα νησιά έδειξε πώς η στεγαστική κρίση γίνεται εκπαιδευτικό κενό. Δεν μπορεί να ζητείται από έναν εκπαιδευτικό να δημιουργήσει σταθερή σχέση μάθησης όταν η ίδια η διοίκηση τον αντιμετωπίζει ως προσωρινή μεταβλητή.

Η ανακοίνωση του Υπουργείου μιλά για νέα βιβλία, νέα προγράμματα και επιμόρφωση. Αυτά πρέπει να κριθούν από το αποτέλεσμα, όχι από τον αριθμό των παρουσιάσεων. Αν το μάθημα παραμένει εξετασιοκεντρικό, αν ο διευθυντής δεν έχει εργαλεία να στηρίξει τον αδύναμο μαθητή και αν η οικογένεια πληρώνει για να καλύψει το κενό, η μεταρρύθμιση θα αλλάξει το εξώφυλλο χωρίς να αλλάξει τη διαδρομή της γνώσης.

Τι μπορεί να αλλάξει πριν χαθεί άλλη μία γενιά

Χρειάζεται έγκαιρη διάγνωση ανάγνωσης και αριθμητισμού από τις πρώτες τάξεις, με μικρές ομάδες ενισχυτικής διδασκαλίας μέσα στο δημόσιο σχολείο και χωρίς στιγματισμό. Χρειάζονται βιβλιοθήκες που λειτουργούν, καθημερινή ανάγνωση, εργαστήρια φυσικών επιστημών, προβλήματα δεμένα με λογαριασμούς, δεδομένα και αποφάσεις της ζωής, και αξιολόγηση που επιστρέφει χρήσιμη πληροφορία στον μαθητή και στον εκπαιδευτικό.

Η τεχνολογία πρέπει να διδάσκεται ως εργαλείο έρευνας και δημιουργίας. Κάθε μαθητής οφείλει να μάθει να ζητά πηγή, να ελέγχει ένα αποτέλεσμα ΤΝ, να διακρίνει τεκμήριο από άποψη και να γράφει μόνος του πριν ζητήσει βοήθεια από μηχανή. Χρειάζεται επίσης στήριξη της ελληνικής γλώσσας για παιδιά που δεν τη μιλούν στο σπίτι, ώστε η ένταξη να μη γίνεται εγκατάλειψη μέσα στην ίδια τάξη.

Τέλος, τα δεδομένα πρέπει να δημοσιεύονται ανά τύπο σχολείου και κοινωνικό υπόβαθρο με προστασία προσωπικών στοιχείων, ώστε οι πόροι να πηγαίνουν εκεί όπου το κενό είναι μεγαλύτερο. Η χώρα δεν χρειάζεται έναν ακόμη πόλεμο συνθημάτων για την αξιολόγηση. Χρειάζεται συμφωνία ότι κανένα παιδί δεν επιτρέπεται να φτάνει στα δεκαπέντε χωρίς να καταλαβαίνει μια παράγραφο ή ένα ποσοστό.

Θα αρκεστούμε στο ότι «πέσαμε λιγότερο από άλλους» ή θα αντιμετωπίσουμε ως εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης το γεγονός ότι σχεδόν το μισό σχολείο μένει κάτω από τα βασικά; Τα δικά σας συμπεράσματα.