Εργατικά ατυχήματα στην Ελλάδα: 5.496 περιστατικά, 66 νεκροί και αύξηση 12,9% σε έναν χρόνο

Εργατικά ατυχήματα Ελλάδα: Τι λένε ακριβώς οι τελευταίοι επίσημοι αριθμοί

Η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε τον Ιούλιο του 2026 τα στοιχεία για το 2024. Τα εργατικά ατυχήματα μισθωτών έφτασαν τα 5.496, από 4.870 το 2023. Οι άνδρες ήταν 3.625 και οι γυναίκες 1.871. Τα θανατηφόρα περιστατικά ήταν 66, από τα οποία 62 αφορούσαν άνδρες και τέσσερα γυναίκες.

Η αύξηση δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Η ηλικιακή ομάδα 50 έως 54 ετών κατέγραψε 853 ατυχήματα και η ομάδα 45 έως 49 ετών 810. Στους εργαζομένους 65 ετών και άνω η αύξηση έφτασε το 83,6%, στοιχείο που απαιτεί προσοχή ακόμη κι αν ο απόλυτος αριθμός, 112 περιστατικά, είναι μικρότερος από άλλες ηλικίες.

Η Αττική κατέγραψε 1.389 ατυχήματα, η Κεντρική Μακεδονία 1.335 και η Κρήτη 488. Στο Βόρειο Αιγαίο η ετήσια αύξηση ήταν 53,5%, στην Ήπειρο 39,5%, στη Θεσσαλία 33,6% και στην Κεντρική Μακεδονία 32%. Οι διαφορές χρειάζονται ανάλυση σε σχέση με την απασχόληση κάθε περιφέρειας, όχι απλή κατάταξη.

Η μείωση των θανατηφόρων δεν ακυρώνει την αύξηση των ατυχημάτων. Η πρόληψη οφείλει να εξηγεί και τα δύο.

Πού χτυπά πιο δυνατά ο κίνδυνος

Το εμπόριο και η επισκευή οχημάτων είχαν τα περισσότερα συνολικά περιστατικά, 1.459 ή 26,5%. Ακολούθησαν η μεταποίηση με 1.223 και τα καταλύματα μαζί με την εστίαση με 718. Η εικόνα θυμίζει ότι το εργατικό ατύχημα δεν κατοικεί μόνο σε ένα εργοτάξιο. Βρίσκεται στην αποθήκη, στο κατάστημα, στη βιομηχανική γραμμή, στην κουζίνα και στη διανομή.

Στους θανάτους, όμως, οι κατασκευές βρέθηκαν πρώτες με 17 περιστατικά, το 25,8% του συνόλου. Τα καταλύματα και η εστίαση είχαν 12, η μεταποίηση 11, οι μεταφορές και η αποθήκευση επτά. Η μεταποίηση κατέγραψε ταυτόχρονα αύξηση 27,3% στα συνολικά ατυχήματα.

Στα επαγγέλματα, 2.245 ατυχήματα αφορούσαν ανειδίκευτους εργάτες, χειρώνακτες και μικροεπαγγελματίες. Αυτή η κατηγορία συγκέντρωσε 29 από τους 66 θανάτους. Η κοινωνική ανισότητα αποκτά εδώ σωματική μορφή: εκείνοι που έχουν τη μικρότερη διαπραγματευτική δύναμη εκτίθενται συχνά στον μεγαλύτερο κίνδυνο.

Ο αριθμός δεν είναι ολόκληρη η πραγματικότητα

Η ίδια η μεθοδολογία της ΕΛΣΤΑΤ αναφέρει ότι η έρευνα αφορά κυρίως ασφαλισμένους του ΕΦΚΑ στο πλαίσιο μισθωτής εργασίας. Για τους αυτοαπασχολουμένους ασφαλισμένους στον πρώην ΟΑΕΕ καταγράφηκαν επιπλέον 621 ατυχήματα το 2024. Τα πληρώματα πλοίων ερευνώνται από τις λιμενικές αρχές και περιλαμβάνονται στην έρευνα.

Αυτό σημαίνει ότι ο δημόσιος διάλογος πρέπει να διαβάζει προσεκτικά το πεδίο κάθε στατιστικής. Τα 5.496 δεν είναι μια μεταφυσική μέτρηση κάθε βλάβης που σχετίζεται με την εργασία. Είναι καταγεγραμμένα περιστατικά μέσα σε συγκεκριμένο διοικητικό σύστημα. Ό,τι δεν αναγγέλλεται, δεν αναγνωρίζεται ή δεν εντάσσεται σωστά μπορεί να μείνει έξω από τον αριθμό.

Από το έτος αναφοράς 2023 ενσωματώνονται και τα θανατηφόρα ατυχήματα που κατέγραψε η Επιθεώρηση Εργασίας. Η αλλαγή βελτιώνει την κάλυψη, αλλά δείχνει ταυτόχρονα γιατί η χώρα χρειάζεται ενιαία, διαφανή βάση δεδομένων που να συμφωνεί ως προς ορισμούς, πηγές και τελική έκβαση.

Τι οφείλει να κάνει ο εργοδότης όταν συμβεί ατύχημα

Η αναγγελία δεν είναι επιλογή δημοσίων σχέσεων. Η Επιθεώρηση Εργασίας αναφέρει ότι ο εργοδότης οφείλει να δηλώσει το εργατικό ατύχημα στις αρμόδιες αρχές και να τηρεί ειδικό βιβλίο με τα αίτια και την περιγραφή. Για περιστατικά που προκαλούν ανικανότητα εργασίας μεγαλύτερη των τριών εργάσιμων ημερών τηρείται επίσης σχετικός κατάλογος.

Η υποχρέωση καταγραφής προστατεύει τον εργαζόμενο, επιτρέπει τη διερεύνηση και δημιουργεί γνώση για την πρόληψη. Η απόκρυψη ή ο εξωραϊσμός ενός περιστατικού δεν μειώνει τον κίνδυνο. Τον μεταφέρει στην επόμενη βάρδια και στον επόμενο άνθρωπο.

Ο εργαζόμενος και η οικογένειά του χρειάζονται άμεση ιατρική φροντίδα, τεκμηρίωση του συμβάντος, ενημέρωση του σωματείου ή νομικού συμβούλου όταν είναι αναγκαίο και πρόσβαση στα έγγραφα. Σε μια στιγμή σοκ, η γνώση των δικαιωμάτων δεν πρέπει να εξαρτάται από την καλή θέληση εκείνου που ελέγχεται.

Η βάρδια, η κόπωση και η πίεση που δεν χωρούν στον πίνακα

Οι στατιστικοί πίνακες καταγράφουν ηλικία, επάγγελμα, κλάδο, τρόπο τραυματισμού και υλικό παράγοντα. Δεν αποτυπώνουν πάντα με την ίδια καθαρότητα την οργανωτική αλυσίδα που προηγείται: ανεπαρκές προσωπικό, υπερωρία, ελλιπής εκπαίδευση, βιαστική παράδοση έργου, παλιός εξοπλισμός ή φόβος του εργαζομένου να σταματήσει μια επικίνδυνη εργασία.

Το 2024, 617 περιστατικά καταχωρίστηκαν χωρίς διαθέσιμο υλικό παράγοντα ή χωρίς συγκεκριμένο παράγοντα. Η έλλειψη πληροφορίας δεν αποτελεί απόδειξη αμέλειας, αλλά περιορίζει τη δυνατότητα να εντοπιστούν επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Η διερεύνηση πρέπει να φτάνει πέρα από το άμεσο αντικείμενο που τραυμάτισε, έως τις αποφάσεις που δημιούργησαν την επικίνδυνη συνθήκη.

Η ανθρώπινη κόπωση δεν είναι ατομικό ελάττωμα όταν παράγεται συστηματικά από τον τρόπο οργάνωσης της εργασίας. Αν η παραγωγή απαιτεί από τον εργαζόμενο να παρακάμπτει τον ασφαλή ρυθμό για να προλάβει τον στόχο, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στο τελευταίο λάθος. Βρίσκεται στον στόχο που σχεδιάστηκε σαν να μην υπήρχε άνθρωπος.

Πρόληψη που μετριέται πριν από το δυστύχημα

Η πρώτη ευθύνη είναι η πραγματική εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου ανά θέση, όχι ένα έγγραφο που μένει στο συρτάρι. Ακολουθούν η συντήρηση, η εκπαίδευση στην πράξη, η επάρκεια προσωπικού, τα μέσα ατομικής προστασίας, η διακοπή εργασίας σε ακραίες συνθήκες και η δυνατότητα του εργαζομένου να αναφέρει κίνδυνο χωρίς αντίποινα. Ακόμη και μια νέα αμειβόμενη μαθητεία στον τουρισμό οφείλει να χτίζει αυτή την κουλτούρα από την πρώτη ημέρα.

Η δεύτερη ευθύνη είναι κρατική. Χρειάζονται έλεγχοι που στοχεύουν στους κλάδους και στις περιοχές με πραγματικό κίνδυνο, δημοσιοποίηση συγκρίσιμων αποτελεσμάτων, γρήγορη διερεύνηση και κυρώσεις που δεν μετατρέπονται σε υπολογίσιμο κόστος λειτουργίας. Ο αριθμός των ελέγχων δεν αρκεί όταν δεν γνωρίζουμε πόσοι απέτρεψαν επανάληψη.

Η τρίτη ευθύνη είναι συλλογική. Σωματεία, τεχνικοί ασφαλείας, ιατροί εργασίας και εργαζόμενοι πρέπει να έχουν χώρο και χρόνο να μιλήσουν πριν από το κακό. Η σιωπή μπορεί να αυξάνει προσωρινά την ταχύτητα μιας γραμμής παραγωγής. Αυξάνει όμως και το χρέος που κάποτε θα πληρώσει ένας άνθρωπος.

Ο άνθρωπος δεν είναι αναλώσιμο κόστος

Η χώρα δεν μπορεί να πανηγυρίζει για επενδύσεις, τουρισμό ή παραγωγικότητα αν δεν δείχνει ποιος πληρώνει την ταχύτητά τους. Η οικογένεια του εργαζομένου δεν ζει με το ποσοστό ανάπτυξης όταν εκείνος επιστρέφει τραυματισμένος ή δεν επιστρέφει καθόλου.

Χρειάζεται ετήσια δημόσια λογοδοσία με ενιαία στοιχεία, αιτίες, κυρώσεις και διορθωτικές ενέργειες ανά κλάδο. Χρειάζεται επίσης να μάθουμε αν η αύξηση προκύπτει από καλύτερη αναγγελία, από πραγματική επιδείνωση ή από συνδυασμό. Η αβεβαιότητα δεν δικαιολογεί αδράνεια. Επιβάλλει περισσότερη έρευνα.

Πόσοι ακόμη πρέπει να τραυματιστούν για να πάψει η πρόληψη να αντιμετωπίζεται ως χαρτί συμμόρφωσης και να γίνει καθημερινό δικαίωμα; Τα δικά σας συμπεράσματα.