Δημόσιες συγκεντρώσεις με ΑΦΜ και ταυτότητα: Ποιος καταγράφει όσους αντιδρούν;

Δημόσιες συγκεντρώσεις με ΑΦΜ: Η κρίσιμη διευκρίνιση

Δεν απαιτείται από κάθε πολίτη που θέλει να παραστεί σε μια συγκέντρωση να δηλώσει 48 ώρες πριν το όνομα και το ΑΦΜ του. Η υποχρέωση αφορά τον οργανωτή που καλεί το κοινό και υποβάλλει τη γνωστοποίηση. Αυτή η διάκριση είναι απαραίτητη, γιατί διαφορετικά δημιουργείται η λανθασμένη εντύπωση ότι καταρτίζεται υποχρεωτικός κατάλογος όλων των συμμετεχόντων.

Παρόλα αυτά, η καταγραφή του οργανωτή δεν είναι αμελητέα υπόθεση. Ο άνθρωπος που αναλαμβάνει να καλέσει μια κοινωνική ομάδα σε δημόσια διαμαρτυρία συνδέεται ονομαστικά με τον σκοπό, τον τόπο, τη διαδρομή και τον εκτιμώμενο όγκο της κινητοποίησης. Η κρατική αρχή γνωρίζει εκ των προτέρων ποιος οργανώνει, γιατί οργανώνει και πού θα κινηθεί η συγκέντρωση.

Από τη γνωστοποίηση στη δημιουργία ψηφιακού ίχνους

Κάθε δημοκρατικό κράτος χρειάζεται κανόνες ώστε μια μεγάλη συγκέντρωση να διεξάγεται με ασφάλεια και να περιορίζεται η ταλαιπωρία της πόλης. Όταν όμως η διαδικασία συνδέεται με ΑΦΜ, κρατικά μητρώα και ηλεκτρονικό ιστορικό, δημιουργείται ένα μόνιμο ψηφιακό ίχνος πολιτικής και κοινωνικής δράσης.

Το ερώτημα είναι ποιος έχει πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα, για πόσο χρόνο διατηρούνται και αν μπορούν να συσχετιστούν με άλλα αρχεία. Μπορεί μια παλαιότερη διοργάνωση διαμαρτυρίας να εμφανιστεί σε μελλοντικό διοικητικό έλεγχο; Μπορεί να δημιουργηθεί ανεπίσημο προφίλ πολιτικής δραστηριότητας; Ποιος διασφαλίζει ότι η πληροφορία θα χρησιμοποιείται μόνο για τη διαχείριση της συγκεκριμένης συνάθροισης;

Σε μια χώρα όπου ο προσωπικός αριθμός, τα ενιαία ψηφιακά μητρώα, οι κάμερες και οι αλγοριθμικές αξιολογήσεις επεκτείνονται, οι ανησυχίες δεν μπορούν να απορρίπτονται ως υπερβολικές. Το κάθε μέτρο μπορεί να παρουσιάζεται μεμονωμένα ως τεχνική διευκόλυνση. Όταν όμως όλα συνδέονται, δημιουργούν μια κρατική δυνατότητα παρακολούθησης πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που γνώριζε ο πολίτης μέχρι σήμερα.

Η ελευθερία της συνάθροισης δεν είναι διοικητική παραχώρηση

Το δικαίωμα του συνέρχεσθαι προστατεύεται από το Σύνταγμα. Δεν αποτελεί άδεια που προσφέρει το κράτος στον πολίτη όταν τον θεωρεί βολικό ή ακίνδυνο. Η γνωστοποίηση πρέπει να παραμένει εργαλείο συντονισμού και ασφάλειας, όχι έμμεσος μηχανισμός αποθάρρυνσης.

Αν ένας πολίτης φοβάται ότι θα καταγραφεί, θα στοχοποιηθεί ή θα αντιμετωπίσει συνέπειες επειδή έγινε οργανωτής μιας νόμιμης διαμαρτυρίας, τότε το δικαίωμα περιορίζεται πριν ακόμη εμφανιστεί επίσημη απαγόρευση. Η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο όταν διαλύεται μια συγκέντρωση. Απειλείται και όταν οι άνθρωποι φοβούνται να την οργανώσουν.

Τι συμβαίνει στις αυθόρμητες κινητοποιήσεις

Η κοινωνική αντίδραση δεν προγραμματίζεται πάντοτε δύο ημέρες πριν. Ένα δυστύχημα, μια απόφαση, μια κρίση ή ένα γεγονός μεγάλης δημόσιας σημασίας μπορεί να οδηγήσει σε αυθόρμητη συγκέντρωση. Το θεσμικό πλαίσιο οφείλει να διαχωρίζει τον υπεύθυνο συντονισμό από την ποινικοποίηση της αυθόρμητης έκφρασης.

Η απουσία γνωστοποίησης δεν μπορεί από μόνη της να μετατρέπει μια ειρηνική συγκέντρωση σε παράνομη πράξη. Οι περιορισμοί πρέπει να στηρίζονται στην αναγκαιότητα και στην αναλογικότητα, να αιτιολογούνται συγκεκριμένα και να ελέγχονται πραγματικά. Διαφορετικά, η διοικητική διαδικασία κινδυνεύει να γίνει φίλτρο πολιτικής νομιμοφροσύνης.

Το ίδιο μέτρο για όλους

Το ζήτημα της ίσης εφαρμογής του νόμου είναι επίσης κρίσιμο. Ελληνικά σωματεία, πολιτικές οργανώσεις, συλλογικότητες, θρησκευτικές ομάδες, πολιτιστικοί σύλλογοι και μεταναστευτικές κοινότητες οργανώνουν κατά καιρούς συγκεντρώσεις, γιορτές ή δημόσιες εκδηλώσεις. Οι κανόνες πρέπει να εφαρμόζονται με τα ίδια κριτήρια σε όλους, ανεξάρτητα από εθνικότητα, θρησκεία, πολιτική θέση ή καθεστώς διαμονής.

Η δημόσια συζήτηση δεν πρέπει να στοχοποιεί συλλήβδην τους μετανάστες ούτε να θεωρεί εκ των προτέρων παράνομη κάθε συγκέντρωσή τους. Πρέπει όμως να απαιτεί από το κράτος καθαρές απαντήσεις. Ποιος θεωρείται οργανωτής, ποια διαδικασία ακολουθεί όταν δεν υπάρχει δυνατότητα ηλεκτρονικής ταυτοποίησης, πότε γίνεται έγγραφη γνωστοποίηση και πώς εξασφαλίζεται ότι δεν εφαρμόζονται δύο μέτρα και δύο σταθμά;

Η ισονομία δεν σημαίνει αυστηρότητα μόνο απέναντι σε μια κατηγορία πολιτών. Σημαίνει ίδιος κανόνας, ίδιος έλεγχος και ίδια προστασία δικαιωμάτων για όλους. Αν το κράτος ζητά πλήρη ταυτοποίηση από έναν Έλληνα οργανωτή αλλά αδιαφορεί για άλλη αντίστοιχη δημόσια εκδήλωση, υπονομεύει μόνο του την αξιοπιστία του. Αν, αντίστροφα, χρησιμοποιεί τη διαδικασία επιλεκτικά για να εμποδίζει μειονότητες, υπονομεύει εξίσου τη δημοκρατική νομιμότητα.

Οι εγγυήσεις που χρειάζονται

Η πολιτεία οφείλει να δημοσιοποιήσει σαφείς κανόνες για τη διατήρηση και τη διαγραφή των δεδομένων, να απαγορεύσει τη χρήση τους για δημιουργία πολιτικών προφίλ και να προβλέψει ανεξάρτητο έλεγχο. Χρειάζεται επίσης διαφανής καταγραφή των περιπτώσεων στις οποίες μια συγκέντρωση περιορίστηκε, απαγορεύτηκε ή διαλύθηκε, μαζί με την αιτιολογία κάθε απόφασης.

Οι κάμερες και τα ψηφιακά συστήματα μπορούν να συμβάλουν στην ασφάλεια. Μπορούν, όμως, να μετατραπούν σε μηχανισμό γενικευμένης επιτήρησης. Η διαφορά βρίσκεται στα όρια, στον έλεγχο και στη λογοδοσία.

Η δημοκρατία δεν φοβάται τον πολίτη που διαφωνεί. Τον ακούει, ακόμη και όταν η φωνή του είναι ενοχλητική. Κάθε νέα διαδικασία που καταγράφει τον οργανωτή μιας διαμαρτυρίας πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρότερες εγγυήσεις από εκείνες που υπήρχαν στην εποχή του χαρτιού. Διαφορετικά, η τεχνολογία δεν εκσυγχρονίζει το δικαίωμα. Εκσυγχρονίζει την παρακολούθησή του.

Τα δικά σας συμπεράσματα.