Ασπίδα Αχιλλέα και IMEC: Η Ελλάδα πληρώνει, το Ισραήλ αποκτά δρόμο προς την Ευρώπη

Ασπίδα Αχιλλέα και IMEC: Η Ασπίδα Αχιλλέα

Η συμφωνία για την Ασπίδα Αχιλλέα αφορά ένα πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ισραηλινά συστήματα όπως David’s Sling, SPYDER, BARAK MX, ραντάρ MMR και κεντρικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου. Η αξία της συμφωνίας ανέρχεται περίπου στα 3,035 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ προβλέπεται ξεχωριστό πρόγραμμα για σύστημα αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Η ελληνική πλευρά προβάλλει τη συμμετοχή δεκαεννέα ελληνικών εταιρειών και εγχώρια συνεισφορά άνω του 25 τοις εκατό, αξίας περίπου 750 εκατομμυρίων ευρώ. Αυτό είναι ένα μετρήσιμο όφελος, εφόσον οι δεσμεύσεις εφαρμοστούν πραγματικά, η τεχνογνωσία παραμείνει στην Ελλάδα και οι ελληνικές επιχειρήσεις δεν περιοριστούν σε βοηθητικές εργασίες.

Παράλληλα, η συμφωνία δημιουργεί μακροχρόνια εξάρτηση από ισραηλινή τεχνολογία, ανταλλακτικά, αναβαθμίσεις, λογισμικό και επιχειρησιακή υποστήριξη. Ένα σύστημα αεράμυνας δεν αγοράζεται μία φορά και τελειώνει. Συνοδεύει τη χώρα για δεκαετίες. Η επιλογή προμηθευτή είναι ταυτόχρονα αμυντική, οικονομική και πολιτική δέσμευση.

Ο IMEC και η μεγάλη ισραηλινή ευκαιρία

Ο IMEC είναι ο σχεδιαζόμενος Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης. Το αρχικό μνημόνιο προβλέπει θαλάσσια σύνδεση της Ινδίας με τον Περσικό Κόλπο, χερσαία και σιδηροδρομική συνέχεια μέσω της Αραβικής Χερσονήσου προς την Ιορδανία και το λιμάνι της Χάιφα και στη συνέχεια νέα θαλάσσια διαδρομή προς ευρωπαϊκά λιμάνια.

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου χαρακτήρισε το 2023 τον IMEC ως το μεγαλύτερο σχέδιο συνεργασίας στην ιστορία του Ισραήλ. Η φράση αυτή δείχνει το μέγεθος της στρατηγικής σημασίας που αποδίδει το Ισραήλ στον διάδρομο. Η χώρα αποκτά τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως ανατολικός κόμβος μιας αλυσίδας που ενώνει την Ινδία με την ευρωπαϊκή αγορά.

Η Ελλάδα δεν ήταν ξεχωριστό συμβαλλόμενο μέρος στο αρχικό μνημόνιο του IMEC. Στη συνέχεια, όμως, η τριμερής συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ δεσμεύτηκε να προωθήσει έργα συνδεσιμότητας και ομάδες εργασίας. Ισραηλινές αντιπροσωπείες λιμένων και ναυτιλίας συναντήθηκαν με τον Οργανισμό Λιμένος Πειραιώς, ενώ Ισραηλινοί αξιωματούχοι περιέγραψαν το Ισραήλ ως ανατολικό κόμβο και την Ελλάδα ως πύλη προς την Ευρώπη.

Έχει πραγματοποιηθεί ακόμη και πιλοτική μεταφορά ελληνικών ακτινιδίων από τη Θεσσαλονίκη προς τη Χάιφα και από εκεί, μέσω Ιορδανίας και Μπαχρέιν, προς την Ινδία. Η διαδρομή κρίθηκε λειτουργικά εφικτή, αν και παραμένει ακριβή. Αυτό δείχνει ότι ο διάδρομος δεν υπάρχει μόνο ως πολιτική εξαγγελία. Δοκιμάζεται στην πράξη.

Τι έχει υπογραφεί για τη ναυτιλία

Η Ελλάδα και το Ισραήλ διαθέτουν ήδη διμερή συμφωνία θαλάσσιων μεταφορών, η οποία υπογράφηκε το 2017 και κυρώθηκε στην Ελλάδα με τον νόμο 4730 του 2020. Η συμφωνία προβλέπει αμοιβαία διευκόλυνση της διεθνούς θαλάσσιας μεταφοράς φορτίων, πρόσβαση σε λιμένες και ίση μεταχείριση εμπορικών πλοίων υπό τους όρους της.

Η συμφωνία δεν παραχωρεί ελληνική κυριαρχία, δεν μετατρέπει το Αιγαίο σε ισραηλινή θάλασσα και δεν αφορά πολεμικά πλοία ή εσωτερικές θαλάσσιες μεταφορές. Αυτή η ακρίβεια είναι απαραίτητη. Η σοβαρή κριτική δεν χρειάζεται υπερβολές.

Το ουσιαστικό πολιτικό ζήτημα είναι διαφορετικό. Η ελληνική γεωγραφία, τα λιμάνια, οι τελωνειακές υποδομές, οι μεταφορές και η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρόμων προσαρμόζονται σταδιακά σε μια στρατηγική από την οποία το Ισραήλ αναμένει συγκεκριμένα εμπορικά και γεωπολιτικά οφέλη. Η Ελλάδα πρέπει να αποδείξει ποιο είναι το δικό της αντίστοιχο κέρδος.

Τι κερδίζει το Ισραήλ

Για το Ισραήλ, τα οφέλη είναι σχετικά καθαρά. Ενισχύει την αμυντική του βιομηχανία με μια συμφωνία δισεκατομμυρίων. Δημιουργεί μακροχρόνιες σχέσεις υποστήριξης και τεχνολογικής εξάρτησης. Αποκτά ισχυρότερη πρόσβαση σε ελληνικά λιμάνια και ευρωπαϊκές εμπορικές διαδρομές. Αναβαθμίζει τον ρόλο της Χάιφα ως κόμβου ανάμεσα στην Ασία και την Ευρώπη. Εμβαθύνει τη στρατιωτική συνεργασία με μια χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη συμφωνία σύνδεσης και εμπορικό πλαίσιο με το Ισραήλ. Επομένως, ο IMEC δεν αποτελεί τη μοναδική πύλη εισόδου ισραηλινών προϊόντων στην Ευρώπη. Προσφέρει όμως κάτι ευρύτερο. Μια νέα φυσική και στρατηγική διαδρομή μεταφορών, ενέργειας, δεδομένων και εμπορίου, στην οποία το Ισραήλ θέλει να έχει κεντρικό ρόλο.

Τι κερδίζει η Ελλάδα

Η Ελλάδα μπορεί να κερδίσει αυξημένη κίνηση στα λιμάνια, επενδύσεις σε υποδομές, έσοδα από διαμετακόμιση, θέσεις εργασίας, τεχνογνωσία και αναβάθμιση της γεωπολιτικής της θέσης. Αυτά όμως δεν είναι αυτόματα. Είναι πιθανότητες και προοπτικές που πρέπει να μετατραπούν σε δεσμευτικά ανταλλάγματα.

Αν τα ελληνικά λιμάνια λειτουργήσουν μόνο ως σημεία διέλευσης, ενώ η υψηλή προστιθέμενη αξία, η τεχνολογία και ο έλεγχος της αλυσίδας βρίσκονται αλλού, η Ελλάδα θα έχει παραχωρήσει χώρο και υποδομές χωρίς να έχει αποκτήσει πραγματική στρατηγική αυτονομία. Ο ρόλος της πύλης δεν είναι από μόνος του επιτυχία. Μια πύλη μπορεί να εισπράττει, αλλά μπορεί και απλώς να εξυπηρετεί τις διαδρομές άλλων.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν υπάρχουν συγκεκριμένοι στόχοι για ελληνική βιομηχανική συμμετοχή, ναυπηγική δραστηριότητα, logistics, σιδηροδρομικές συνδέσεις, αποθήκευση, τεχνολογία, ενεργειακά δίκτυα και ελληνικό έλεγχο κρίσιμων υποδομών. Χωρίς αυτά, η γεωπολιτική αναβάθμιση μπορεί να μείνει σύνθημα.

Οι κίνδυνοι μιας χώρας σε πόλεμο

Η συνεργασία με το Ισραήλ γίνεται ενώ η χώρα βρίσκεται σε πολεμική σύγκρουση και δέχεται έντονη διεθνή κριτική για την πολιτική και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της. Η Ελλάδα δεν μπορεί να αγνοεί αυτή την πραγματικότητα.

Η στενή αμυντική, ενεργειακή και λιμενική σύνδεση αυξάνει τη στρατηγική αξία της Ελλάδας, αλλά μπορεί να αυξήσει και την έκθεσή της σε περιφερειακές εντάσεις. Λιμάνια, δίκτυα, εγκαταστάσεις και συστήματα που συνδέονται με έναν διεθνή διάδρομο ή μια πολεμική υποδομή αποκτούν διαφορετικό βάρος σε περίπτωση γενικευμένης σύγκρουσης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα μπαίνει αυτόματα σε πόλεμο. Σημαίνει ότι κάθε συμφωνία πρέπει να συνοδεύεται από σοβαρή εκτίμηση κινδύνου και από σαφή όρια. Ποιες υποχρεώσεις αναλαμβάνει η χώρα, ποια δικαιώματα πρόσβασης παρέχει, τι συμβαίνει σε περίοδο κρίσης και ποιος αποφασίζει για τη χρήση ελληνικών υποδομών;

Η αντίφαση της ελληνικής άμυνας

Η Ελλάδα επενδύει δισεκατομμύρια σε νέα αεράμυνα, ενώ ταυτόχρονα έχει παραχωρήσει στην Ουκρανία οπλικά συστήματα και πυρομαχικά. Η χώρα παρέδωσε σαράντα BMP 1 στο πλαίσιο ανταλλαγής με σαράντα γερμανικά Marder και έχει προσφέρει άλλον στρατιωτικό εξοπλισμό. Δεν έχει, όμως, παραχωρήσει φρεγάτες ή μαχητικά αεροσκάφη, ενώ έχει αρνηθεί τη μεταφορά Patriot και S 300 με το επιχείρημα ότι είναι κρίσιμα για την εθνική άμυνα.

Η συζήτηση, επομένως, πρέπει να γίνεται με πραγματικά στοιχεία. Η αντίφαση δεν βρίσκεται σε ανύπαρκτες παραχωρήσεις. Βρίσκεται στο γεγονός ότι η Ελλάδα δαπανά τεράστια ποσά για να καλύψει αμυντικά κενά, ενώ παράλληλα συμμετέχει σε διεθνείς δεσμεύσεις που καταναλώνουν υλικό και πόρους. Το κράτος οφείλει να παρουσιάσει μια ενιαία αποτίμηση για το τι δίνει, τι αγοράζει, τι αντικαθιστά και τι παραμένει διαθέσιμο.

Μια σχέση που χτίζεται κομμάτι κομμάτι

Οι κοινές ασκήσεις, τα προγράμματα εκπαίδευσης, οι αγορές οπλικών συστημάτων, η συνεργασία σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη, κυβερνοάμυνα και υποθαλάσσια ασφάλεια, οι συναντήσεις λιμένων και η προώθηση του IMEC δεν είναι ασύνδετα γεγονότα. Δημιουργούν ένα πλέγμα στρατηγικής σχέσης.

Το 2026 προβλέφθηκαν δεκάδες δράσεις στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών. Παράλληλα, η Ελλάδα προχώρησε και σε επιπλέον αγορές ισραηλινών συστημάτων. Όσο το πλέγμα πυκνώνει, τόσο δυσκολότερο γίνεται για την Ελλάδα να αλλάξει κατεύθυνση χωρίς σημαντικό οικονομικό και επιχειρησιακό κόστος.

Αυτό ακριβώς πρέπει να συζητηθεί δημόσια. Όχι αν η Ελλάδα πρέπει να έχει διεθνείς συνεργασίες. Πρέπει. Αλλά αν οι συνεργασίες είναι ισότιμες, αν υπηρετούν μακροπρόθεσμα την ελληνική κοινωνία και αν αυξάνουν την εθνική δυνατότητα επιλογής αντί να τη μειώνουν.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι μόνο πελάτης οπλικών συστημάτων, χώρος διέλευσης φορτίων, λιμενική πύλη και γεωγραφικό στήριγμα ξένων στρατηγικών. Πρέπει να θέτει όρους, να αποκτά τεχνογνωσία, να διατηρεί έλεγχο στις κρίσιμες υποδομές και να εξασφαλίζει μετρήσιμα ανταλλάγματα.

Η Ασπίδα Αχιλλέα μπορεί να ενισχύσει την άμυνα της χώρας και ο IMEC μπορεί να δημιουργήσει οικονομικές ευκαιρίες. Το ερώτημα είναι ποιος θα ελέγχει τα συστήματα, ποιος θα εισπράττει την υπεραξία και ποιος θα αναλαμβάνει τον κίνδυνο. Μέχρι να δοθούν καθαρές απαντήσεις, η εικόνα παραμένει άνιση. Η Ελλάδα πληρώνει άμεσα και δεσμεύεται μακροχρόνια, ενώ τα δικά της οφέλη παρουσιάζονται κυρίως ως υποσχέσεις για το μέλλον.

Τα δικά σας συμπεράσματα.